Zespół folwarczny, ob. Muzeum Rolnictwa im. Ks. Krzysztofa Kluka, Ciechanowiec
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Zespół folwarczny, ob. Muzeum Rolnictwa im. Ks. Krzysztofa Kluka

Ciechanowiec

photo

Zespół budynków gospodarczych i mieszkalnych tworzy z neorenesansowym pałacem i parkiem dobrze zachowane założenie pałacowo- folwarczne. Oficyna, wzorowana na neorenesansowej willi włoskiej otoczona jest murem z basztami imitującym romantyczny zamek. Drewniany młyn z poł. XIX w. jest jednym z najstarszych zachowanych w województwie, utrzymanym w rzadkim na tych terenach tzw. stylu szwajcarskim.

Historia

W 1. poł. XV w. prawobrzeżna cześć Ciechanowca (tzw. Nowe Miasto) wraz z folwarkiem Nowy Dwór należała do rodziny Ciechanowieckich, potomków pierwszego udokumentowanego właściciela miasta Pawła Strumiłły. W latach 1663-1676 prawo- i lewobrzeżną część Ciechanowca skupiła w swym ręku Eleonora Jabłonowska, pisarzowa ziemska nurska. W 1703 r. sprzedała te dobra Ossolińskim, którzy dzierżyli je do 1801 r. Na początku XIX w. właścicielami miasta byli urzędnicy pruscy: Schimmelfenik von der Oye i Fridrik von Kuehlen. W 1806 r. Nowy Dwór kupił Antoni Szczuka, a od niego nabyli go ok. 1854 r. Michał Konstanty hr. Starzeński i jego żona Elżbieta z Ożarowskich. Oni to wznieśli przy starym murowanym dworze oficynę (ok. 1860), wozownię i stajnię (1866), a ok. 1875 r. na miejscu dawnego murowanego dworu zbudowali neorenesansowy pałac wg projektu Juliana Ankiewicza. W rękach Starzeńskich Nowodwory pozostawały do 1939 r., wcześniej jednak - w 1936 r. - sprzedali młyn wodny rodzinie Małysków. W czasie II wojny światowej pałac spłonął, a po 1945 r. majątek upaństwowiono. W 1963 r. powołano do istnienia Muzeum Rolnictwa, które w 1969 r. znalazło swoją siedzibę w odbudowanym pałacu Starzeńskich, powiększoną wkrótce o teren d. folwarku. Ok. 1970 r. do skansenu włączono również odkupiony od prywatnego właściciela młyn wodny, który po zrekonstruowaniu urządzeń młyńskich stał się elementem ekspozycji muzealnej. Ob. w d. stajni mieści się Muzeum Weterynarii, w d. wozowni ekspozycja wiejskich środków transportu, a w d. oficynie pracownie muzealne.

Opis

Zespół położony w pn.-zach. części Ciechanowca zwanej Nowodwory, ograniczony od zach. ul. Pałacową, od pn. ul. Czyżewską, a od wsch. i pd. rzeką Ralką. W pn. i pd. części dawnego założenia pałacowo-folwarcznego rozmieszczone są translokowane z okolicznych miejscowości zabytki drewnianego budownictwa. Oficyna neorenesansowa, młyn wodny w tzw. stylu szwajcarskim.

Większość budynków folwarcznych usytuowana jest w części wjazdowej założenia, wokół gazonu i podjazdu. Stajnia i wozownia (1866) położone są po obu stronach głównej bramy znajdującej się na osi pałacu, włączone w ogrodzenie otaczające zespół od zach. Wozownia jest murowanym budynkiem na rzucie prostokąta, parterowym z użytkowym poddaszem i facjatą. Jej tynkowane ściany ożywia ceglany detal w postaci pilastrów, lizen, opasek okiennych i łuków nadproży. Na pd. od niej usytuowana jest stajnia na rzucie podkowy, składająca się z parterowego budynku środkowego i dwóch bocznych skrzydeł z użytkowymi poddaszami. Jej elewacje również pokryte są tynkiem, a ceglany detal skupia się na ścianach szczytowych oraz wokół otworów okiennych i drzwiowych. Na pd. od gazonu usytuowana jest murowana oficyna (ok. 1860) na rzucie litery L, złożona z czterech brył o zróżnicowanej wysokości: parterowej części pn. zwieńczonej stylizowaną attyką, parterowej części środkowej i bocznego skrzydła podwyższonych o mezzanino oraz piętrowej części narożnej (pd.-wsch.). Tynkowane elewacje podzielone są wąskimi gzymsami, do elewacji frontowej przylega drewniany ganek na słupach. Od pd. i wsch. podwórze za oficyną otacza wysoki mur z dwiema narożnymi basztami, włączony od zach. w ogrodzenie zespołu. Młyn, wzniesiony ok. 1850 r. z bala w konstrukcji wieńcowej, położony jest w pd. części założenia, nad dopływem rzeki Ralki, który wpada do stawu. Zbudowany na rzucie litery L składa się z parterowej części zach. i podwyższonej o mieszkalne poddasze części wsch. Elewacje budynku są zdobione płycinami podokiennymi, wąskimi nadokiennikami, ażurowymi wiatrownicami; szczyty szalowane pionowo.

Dostępność obiektu dla zwiedzających: Zabytek dostępny w godzinach pracy muzeum.

Oprac. Aneta Kułak, OT NID Białystok, 09-12-2015 r.

Bibliografia

  • Balińska G., Baliński J. A., Młyny ziemi łomżyńskiej, Wrocław 2003.
  • Czołomiej S., Konserwacja młyna wodnego w Ciechanowcu, „Ciechanowiecki Rocznik Muzealny” 2011, t. VII, z. 1, s. 211-238.
  • Dobroński A. Cz. (red.), Muzeum Rolnictwa im. Ks. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu. W skansenie i pałacu, Ciechanowiec 2012.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce. Seria Nowa, t. 9: Województwo łomżyńskie, z. 2: Ciechanowiec, Zambrów, Wysokie Mazowieckie i okolice, Warszawa 1986, s. XVIII-XIX, 23-26.
  • Tomaszewski N. D., Historia Ciechanowca do 1947 roku, Ciechanowiec 2008.
  • Uszyński K., Muzeum Rolnictwa im. Ks. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu, „Białostocczyzna” 1987, nr 4, s. 30-34.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: budynek gospodarczy
  • Chronologia: 1. poł. XV w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Pałacowa 5, Ciechanowiec
  • Lokalizacja: woj. podlaskie, pow. wysokomazowiecki, gmina Ciechanowiec - miasto
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy