Historia

Bytomski cmentarz miejski zwany „Mater Dolorosa I” został założony w 1868 roku w związku z intensywnym rozwojem miasta i dynamicznym przyrostem liczby mieszkańców w drugiej połowie XIX wieku. Nekropolia stała się miejscem spoczynku wielu znanych bytomskich przedstawicieli duchowieństwa, polityki, handlu i świata kultury. Układ przestrzenny cmentarza charakteryzuje się alejowym podziałem kwaterowym z wyodrębnionym, usytuowanym centralnie miejscem na kaplicę Matki Boskiej Bolesnej. W przestrzeni cmentarza wydzielono także miejsca na duże grobowce rodzinne, które rozmieszczono przy murze ogrodzenia od strony zachodniej. Jedną z większych rodzinnych kaplic grobowych jest kaplica rodziny Schastoków, wzniesiona około 1895 roku. Kaplica należy do grupy nagrobków sepulkralnych utrzymanych w stylu neogotyckim. W 2007 roku obiekt poddany został kompleksowym pracom konserwatorskim. W latach 2007-2010 za zrealizowane prace kaplica grobowa rodziny Schastoków otrzymała nagrodę w konkursie Generalnego Konserwatora Zabytków Zabytek Zadbany w kategorii „zabytki sakralne”.

Opis

Kaplica usytuowana jest w południowo-zachodniej części cmentarza „Mater Dolorosa I”. Elewacją frontową skierowana jest na wschód, dłuższym bokiem przylega do zachodniego odcinka ogrodzenia cmentarza, a od strony północnej sąsiaduje z mauzoleum Hakuby w formie portyku. Kaplica Schastoków jest murowana z kamienia, wzniesiona w stylu neogotyckim na rzucie prostokąta, w układzie kalenicowym. Jej bryła jest zwarta, symetryczna, jednokondygnacyjna z podpiwniczeniem w formie krypty grobowej, nakryta dachem dwuspadowym, a nad portalem – osobnym daszkiem siodłowym w układzie prostopadłym. Na skrzyżowaniu kalenic dachów usytuowano ośmioboczną wieżyczkę zwieńczoną krzyżem. Detal architektoniczny i sztukatorski wykonany jest z piaskowca. Narożniki oraz portal ujmują pilastry zwieńczone ponad poziomem dachu pinaklami. Elewacja frontowa, z wyodrębnioną partią cokołową, jest trójosiowa. W środkowej osi mieści się wejście główne, podkreślone portalem w formie ostrołukowej arkady, zwieńczonym wimpergą zdobioną żabkami i kwiatonem. W nadświetlu portalu mieści się promienista rozeta, a w szczycie arkady blenda okulusa z dekoracją w postaci czteroliścia. W profilu arkady umieszczony jest napis „Familie Schastok”. Elewacje szczytowe są jednoosiowe z okulusem z maswerkowym wypełnianiem w formie trójliścia w polu szczytu. Zachowały się oryginalne, stalowe, bogato zdobione drzwi dwuskrzydłowe z prześwitami. Wnętrze kaplicy, nakryte sklepieniem krzyżowo-żebrowym, doświetlone jest niewielkimi, wydłużonymi otworami okiennymi od strony frontowej i po bokach. We wnętrzu zachowany jest neobarokowy ołtarz.

Oprac. Dorota Folan, OT NID w Katowicach, 06.2025 r.