Wieża mieszkalna, Biestrzyków
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Gotycka wieża mieszkalna w Biestrzykowie jest jedną z najlepiej zachowanych na Śląsku budowli tego typu.

Historia

Wieża mieszkalna wzmiankowana w 1411 r., wzniesiona została w 2 poł. XIV w., zapewne tuż po roku 1382, jako jednopiętrowa, wiejska siedziba administratora majątku wrocławskiej kapituły katedralnej. Posiadała wówczas nakrytą sklepieniem krzyżowym piwnicę i podobnie sklepione pomieszczenie w przyziemiu, pełniące prawdopodobnie funkcję kancelarii lub kaplicy. Wyżej mieściła się polichromowana świetlica, będąca zarazem izbą mieszkalną ze stropem belkowym; wnętrza ogrzewały kominki. Wieża wyposażona mogła być też w ganek hurdycjowy, umieszczony powyżej murów I piętra. W 1. poł. XVI w. nadbudowano jej trzecią kondygnację; założono w sali na piętrze sklepienie kolebkowe z lunetami, a do zach. elewacji dostawiono wąską, murowaną przybudówkę z kręconymi schodami oraz kuchnię. Po 1648 i ok. 1690 roku wieżę zapewne odnawiano, zmieniając m.in. wykrój otworów okiennych I piętra i wyposażając je w obramienia z piaskowca. W XVII-XVIII w. do przybudówki od zachodu dobudowano piętrowe skrzydło mieszkalne. Ok. 1840 r. zlikwidowano zwodzony most nad fosą. Wieża uszkodzona wskutek pożaru w 1945 r., pozostawała przez wiele lat w ruinie. W l. 1998-2000 została zaadaptowana przez obecnego właściciela na cele mieszkalne i poddana gruntownemu remontowi, ze wzmocnieniem korony murów oraz rekonstrukcją czterospadowego dachu i sklepienia w pomieszczeniu I piętra. Przebudowano też sąsiadujący z wieżą budynek mieszkalny, kryjąc go dachem dwuspadowym.

Opis

Wieża mieszkalna położona na terenie dawnego folwarku w południowej części wsi, posadowiona została na grodzisku otoczonym reliktami wału i nawodnionej fosy (od południa i zachodu).

Gotycką, założoną na rzucie zbliżonym do kwadratu, wzniesiono z cegły w wątku polskim, z szachownicowym wzorem zendrówek; fundamenty i cokół wykonano z głazów narzutowych i drobnych kamieni. Wieża jest podpiwniczoną, III-kondygnacyjną budowlą, krytą ceramicznym, czterospadowym dachem z przedłużoną kalenicą, wykonanym w l. 1998-2000. Piwnicę i przyziemie sklepiono krzyżowo, w sali I piętra zrekonstruowano sklepienie kolebkowe z lunetami. Posiada jednoosiowe elewacje; elewacja wschodnia w obrębie przyziemia jest trójosiowa, z oknem środkowym umieszczonym wyżej od okien bocznych. Otwory okienne I kondygnacji są ostrołukowe, podwójnie rozglifione; wyżej prostokątne w obramieniach z piaskowca. Na elewacji pd. częściowo zrekonstruowany wykusz latrynowy wsparty na kamiennych wspornikach.

Przy wieży od zachodu usytuowana jest IV-kondygnacyjna, 1-osiowa przybudówka mieszcząca schody, kryta trójspadowym dachem, do której przylega budynek mieszkalny z dachem dwuspadowym. W przyziemiu przybudówki półkoliście zamknięty otwór drzwiowy ujęty kamiennym obramieniem z boni; wyżej prostokątne otwory okienne w piaskowcowych obramieniach.

Zabytek niedostępny, własność prywatna.

Oprac. Beata Sebzda, OT NID we Wrocławiu, 20.02.2015 r.

Bibliografia

  • Architektura gotycka w Polsce, pod. red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995, t. 2, s. 28.
  • Bimler K., Die schlesischen Massiven Wehrbauten, Breslau 1940, s 63
  • Chorowska M., Rezydencje średniowieczne na Śląsku, zamki, pałace, wieże mieszkalne, Wrocław 2003, s. 145-147, 208, 216, 299.
  • Degen K., Die Bau- und Kunstdenkmäler des Landkreis Breslau, Frankfurt am Main 1965, s. 45-47.
  • Eysymontt K., Architektura renesansowych dworów na Dolnym Śląsku, Wrocław 2010, s. 16, 19, 25, 26.
  • B. Guerquin, Zamki śląskie, Warszawa 1957, s. 33-34.
  • G. Grundmann, Burgen, Schlösser und Gutshauser in Schlesien, t. 1, Frankfurt am Main 1982, s. 131-133.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce. Seria Nowa, t. IV, z. 2, Województwo wrocławskie, Sobótka, Kąty Wrocławskie i okolice, pod red. J. Pokory i M. Zlata, Warszawa 1991, s.6-7.
  • Jacaszek B., Średniowieczne, murowane wieże mieszkalne na Śląsku, Acta Universitatis Nicolai Copernici, Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo, t. 27, Nauki Humanistyczno-Społeczne, z. 298, Toruń 1996, s. 3-23.
  • Pilch J., Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska. Warszawa 2005, s. 18.
  • Różycka-Rozpędowska E. Studium historyczno-architektoniczne wieży mieszkalnej w Biestrzykowie, pałacu w Ślęży-Lasowie i zamku w Jelczu, Wrocław 1979, mps archiwum WKZ.
  • Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, Warszawa 2006, s. 125.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: budynek mieszkalny
  • Chronologia: 2 poł. XIV w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Biestrzyków
  • Lokalizacja: woj. dolnośląskie, pow. wrocławski, gmina Siechnice - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

uzupełnij dane tego obiektu

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy