Kościół par. pw. św. Trójcy, Będzin
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół par. pw. św. Trójcy

Będzin

photo

Kościół pw. św. Trójcy w Będzinie posiada wysokie wartości w skali regionu, stanowi najstarszy budynek sakralny miasta, fundacji króla Kazimierza III Wielkiego. O jego randze dodatkowo świadczy usytuowanie w obrębie wzgórza zamkowego w niewielkiej odległości od Zamku Królewskiego.

Historia

Pierwsze wzmianki odnośnie kościoła św. Trójcy w Będzinie pochodzą z 1326 r. i dotyczą drewnianej świątyni o funkcji kaplicy zamkowej. Drewnianą konstrukcję rozebrano w 1363 r. na rozkaz króla Kazimierza III Wielkiego, fundatora murowanej świątyni która powstała dwa lata później, w obrębie grodu obronnego. W latach 60. XVI w. dzięki pomocy kasztelana będzińskiego Jana Firleja obiekt został przejęty przez Arian, kilka lat później w złym stanie wrócił pod zarząd kościoła katolickiego, a jego odbudowa trwała do 1601 roku. W 1655 r. podczas najazdu wojsk szwedzkich obiekt został splądrowany i podpalony. Kolejne przekształcenia oraz rozbudowa kościoła miała miejsce w latach 1873-1889. Obecna bryła i wystrój w stylu barokowym są wynikiem licznych prac
w obrębie kościoła i ukształtowały się ostatecznie w XIX w. W II połowie XVIII w. z fundacji rodziny Mieroszewskich od strony północnej dobudowano kaplicę Matki Bożej Częstochowskiej w stylu neogotyckim, w XIX w. dobudowano natomiast kaplicę Serca Jezusowego od strony południowej. W XX w. obiekt przeszedł szereg remontów, w 1941 r. Wacław Pilecki wykonał polichromie
w kruchcie i babińcu, a w 1974 Andrzej Seweryn Kowalski wykonał nowe polichromie ścienne wewnątrz kościoła. W latach 80. babiniec zmienił częściowo funkcje, obecnie mieści się tu biblioteka parafialna oraz kaplica Miłosierdzia Bożego, a kościół do dzisiaj pełni funkcje parafialnego.

Opis

Kościół św. Trójcy zlokalizowany jest w obrębie wzgórza zamkowego, na południowy wschód od Zamku Królewskiego, w centrum Będzina przy ulicy Plebańskiej 4. Całość otoczona jest kamiennym zeskarpowanym murem, dodatkowo wzmocnionym skarpami w części południowej. Ze względu na liczne przekształcenia i rozbudowy obiekt nie jest jednorodny stylistycznie , pierwotnie gotycki co widoczne jest ciągle w formie skarp wzmacniających mury nawy, obecnie przeważa jednak styl barokowy, również w obrębie wystroju i wyposażenia wnętrza. Jest to murowany, otynkowany budynek z zamkniętym trójbocznie prezbiterium o rozczłonkowanej bryle. Do zlokalizowanej centralnie prostokątnej nawy od zachodu przylega wzniesiona na rzucie kwadratu wieża, z kruchtą w przyziemiu. W części wschodniej zlokalizowane jest wydłużone prezbiterium do którego od północy przylega kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej wzniesiona na rzucie prostokąta, zakończona trójbocznie, a od południa kaplica Serca Jezusowego o analogicznym układzie, do której od wschodu przylega zakrystia. Dobudowany w XIX w. babiniec zlokalizowany jest wzdłuż południowej ściany nawy, obecnie podzielony na trzy pomieszczenia mieści kolejno klatkę schodową, kaplicę Miłosierdzia Bożego oraz bibliotekę parafialną. Główne wejście zlokalizowane jest centralnie w elewacji frontowej wieży. Zasadnicza część kościoła przykryta jest dachem dwuspadowym, nad nawą znajduje się niewielka sygnaturka z latarnią, a sama wieża zwieńczona jest hełmem baniastym. Ze względu na liczne przekształcenia w obiekcie nie zachowały się oryginalne polichromie, obecne pochodzą z XX w., również formy sklepień oraz stropów powstały podczas przebudowy w XIX w. Na uwagę zasługuje natomiast barokowe wyposażenie w postaci m.in.: chóru muzycznego z 1785 r. z odnowionymi organami piszczałkowymi z 1903 r., późnobarokowa ambona z rzeźbą Jana Ewangelisty, szereg epitafiów czy barokowe ołtarze boczne.

Zabytek dostępny dla zwiedzających.

Oprac. Agata Mucha, OT NID w Katowicach, 27.08.2014 r.

Bibliografia

  • Pająk Z., Wieczorek M., Konstrukcja kościoła św. Trójcy w Będzinie, (w:) Monografia Spotkanie z Zabytkiem, nr 4 (III), Gliwice 2009, s. 45-59.
  • Pająk Z., Tatarczyk A., Wieczorek M., Uwagi o architekturze kościoła p.w. św. Trójcy w Będzinie- wprowadzenie do zagadnień konstrukcyjnych, (w:) Monografia Spotkaniez Zabytkiem, nr 4 (III), Gliwice 2009, s. 7-24.
  • Pilch J., Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, Warszawa 2008, s. 207.
  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. VI woj. Katowickie, I. Rajduch-Samkowa (red.), J. Samka, z. 1 Powiat będziński i miasta wydzielone Czeladź, Dąbrowa Górnicza, Sosnowiec, inwent. E. Dwornik-Gutowska, M. Gutowski, Warszawa 1961, s. 1-3.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: XIV w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Plebańska 2, Będzin
  • Lokalizacja: woj. śląskie, pow. będziński, gmina Będzin
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy