Historia

Stacja kolejowa leży na linii Katowice-Bielsko-Biała. Wybudowano ją w 1905 roku. We wskazanym okresie stanowiła ona ostatni przystanek na historycznej trasie z Wrocławia, przez Górny Śląsk, do dawnej granicy między Prusami i Austrią. Aleja najprawdopodobniej została ukształtowana lub włączona do programu funkcjonalno-użytkowego związanego z obsługą dworca w pierwszej połowie XX wieku. Ze względu na brak stosownych materiałów historycznych, nie da się jednak jednoznacznie określić momentu jej powstania. Na pocztówkach pochodzących z ok. pierwszej połowy XX wieku, w sąsiedztwie stawu Maciek, dostrzega się obecność zieleni wysokiej. Można założyć, że część przedstawionych tam drzew, to właśnie m.in. wizerunek wspomnianej alei lub powiązanego z nią układu, tj. nasadzeniami obecnymi w rejonie dzisiejszej ul. Uzdrowiskowej.

Opis

Aleję, objętą ochroną poprzez wpis do rejestru zabytków, ukształtowano w rejonie działki oznaczonej obecnie nr geodezyjnym 750/111, obręb Goczałkowice. Wytyczono ją w kierunku wschodnim względem zachowanego budynku dworca kolejowego. Jej zakończenie stanowi przebieg dzisiejszej ul. Uzdrowiskowej, a w jej bezpośrednim sąsiedztwie znajdują się: od północy – fragment parku zdrojowego wraz z zabudową powiązaną z funkcjonowaniem uzdrowiska, przed którymi obecny jest jeszcze ciek wodny, a od południa – staw Maciej wraz z towarzyszącą mu dzisiejszą infrastrukturą. Współcześnie aleja łączy teren związany ze stacją kolejową z fragmentem miejscowości znajdującym się w jej wschodnim rejonie. Równocześnie stanowi ona integralny element kompozycyjny historycznej części całego uzdrowiska. Do jej ukształtowania wykorzystano głównie sadzone obustronnie drzewa z rodzaju Acer – klon oraz Tilia – lipa. Nawierzchnię początkowo utworzono przy użyciu materiałów mineralnych. Obecnie do jej budowy zastosowano betonową kostkę brukową. W wybranych fragmentach założenia dodatkowo ustawiono także stylizowane słupy oświetleniowe. Dzisiaj to założenie zieleni stanowi integralny składnik kompozycji związanej z parkiem zdrojowym. Warunkuje ono również sposób postrzegania budynku samego dworca pełniąc równocześnie – obok komunikacyjnej, także funkcję osi widokowej. Tworzy uzupełnienie zabytkowego układu. W szerszym ujęciu krajobrazowym, aleja stanowi też fragment nasadzeń, które ukształtowano wzdłuż ul. Uzdrowiskowej, stawu Maciek i Maciek Kanałowy oraz dalej w kierunku zbiornika Zabrzeszczak Pierwszy i rzeki Wisły.

Oprac. Bożena Łebzuch-Wach, OT NID w Katowicach, 31.12.2025 r.