Narodowy Instytut Dziedzictwa en
Pogańskie święte góry w rejonie Łyśca

kolekcja

Pogańskie święte góry w rejonie Łyśca

4

Pogańskie święte góry w rejonie Łyśca

W wierzeniach dawnych Słowian góry zajmowały miejsce szczególne. Budziły lęk i podziw, utożsamiane były z siedzibami bogów, stanowiły dogodne miejsce spotkań z nimi. Osobliwe zjawiska atmosferyczne, często tu występujące, wzmacniały to przekonanie. Stąd wiele często niejednoznacznych śladów działalności człowieka, odkrywanych na szczytach gór dominujących w otaczającym je krajobrazie, uznano za pozostałości dawnych miejsc kultu i praktyk o charakterze magicznym i rytualnym.

Na stanowiskach interpretowanych jako pogańskie święte góry ślady obecności człowieka są zazwyczaj prawie niedostrzegalne. Wynika to ze specyficznego użytkowania tych miejsc - poprzez wydzielenie strefy sacrum (która pozostawała na ogół pusta) i jedynie czasową obecność w niej pojedynczych osób np. kapłanów lub niewielkich grup ludzkich uczestniczących w odprawianych rytuałach. Miejsca te wyróżnia zatem brak śladów stałych budowli: świątyń, obiektów mieszkalnych czy gospodarczych. Spotyka się natomiast konstrukcje kamienne – symboliczne wały, kręgi, ołtarze lub bramy oraz pozostałości obrzędów (miejsca palenia ognia oraz nieliczne, występujące równomiernie na całym obszarze fragmenty rozbitych naczyń). Sanktuaria te pochodzą z okresu plemiennego (VIII-X w.), choć to na Łyścu funkcjonowało zapewne dłużej. Jest ono najbardziej znane i  występuje w wielu legendach. W 2. ćw. XII w. powstał tu klasztor, od XIV w. nazywany Świętym Krzyżem. Jest to dobry przykład przejmowania przez Kościół tradycji dawnych sanktuariów pogańskich.

Obok ośrodka kultu na Łyścu do kolekcji włączono dawne sanktuaria na okolicznych górach: Górze Dobrzeszowskiej, Górze „Zamczysko” w Widełkach i Górze Grodowej w Tumlinie.