Dziedzictwo Staropolskiego Okręgu Przemysłowego
Narodowy Instytut Dziedzictwa en
Dziedzictwo Staropolskiego Okręgu Przemysłowego

kolekcja

Dziedzictwo Staropolskiego Okręgu Przemysłowego

13

Dziedzictwo Staropolskiego Okręgu Przemysłowego

Staropolski Okręg Przemysłowy, zwany też niekiedy Zagłębiem Staropolskim, był najstarszym i do końca XIX wielu największym na ziemiach polskich rejonem górniczo-hutniczym i metalurgicznym. Obejmował on centralną, północną i wschodnią część regionu zwanego obecnie świętokrzyskim, a nazwę (Okręgu lub Zagłębia) zyskał po I wojnie światowej na fali powrotu i umacniania się tradycji narodowych.

Powstanie i rozwój przemysłu w tym regionie było możliwe dzięki korzystnym warunkom naturalnym – obfitość i dostępność złóż surowców mineralnych (podstawowych i pomocniczych); - rozległość lasów  (dostarczających drewna do wypału); - występowanie licznych rzek i korzystnego ukształtowania terenu (dających możliwość tworzenia układów hydroenergetycznych). Od wieków, a nawet tysiącleci, ludzie prowadzili tu działalność wydobywczą i wytwórczą. Początkowo było to górnictwo i hutnictwo dymarkowe, później samowystarczalne zakłady metalowe oparte o hutnictwo wielkopiecowe z dostarczającymi energię różnorodnymi układami wodnymi, przekształcające się następnie w terenowe zakłady przemysłowe, głównie metalurgiczne. Rozkwit nowożytnego przemysłu rozpoczął się w II połowie XVIII wieku – głównie w północnej i centralnej części regionu (dzięki dynamicznej działalności królewskiej, magnackiej i biskupiej) i trwał w I połowie XIX wieku – głównie we wschodniej i też centralnej części regionu, gdzie z inicjatywy St. Staszica i Ks. Druckiego-Lubeckiego (a potem Banku Polskiego) podjęto zadanie uprzemysłowienia kraju (lokując czy przebudowując i odnawiając wiele fabryk w obrębie Okręgu), z czego najciekawszym przedsięwzięciem był plan „ciągłego zakładu fabryk żelaznych na rzece Kamiennej” realizowany od 1818r. Niektóre z tych fabryk przetrwały i pracowały do czasów niedawnych  (zakład metalurgiczny z wielkim piecem w Starachowicach, zakład metalowy w Maleńcu, warsztaty i młyn w Wąchocku); a zakład w Białogonie funkcjonuje do dziś, z pokrewnym profilem produkcji (jako Kielecka Fabryka Pomp), w nowych obiektach i z użyciem nowych technologii.

Obiekty z kolekcji