Poznaj lokalne zabytki


Wyraź zgodę na lokalizację i oglądaj zabytki w najbliższej okolicy

Zmień ustawienia przeglądarki aby zezwolić na pobranie lokalizacji
Strona korzysta z plików cookies. Dowiedz się więcej.

Las Króla i Rzeczypospolitej - Zabytek.pl

Wycieczka użytkownika NID

Las Króla i Rzeczypospolitej

9

Ikony/Samochód Created with Sketch.

kilka godzin

Ikony/Województwa Created with Sketch. małopolskie

Puszcza Niepołomicka, kompleks leśny w widłach Wisły i Raby, stanowiła część borów, rozciągających się ongiś od Karpat po Wyżynę Małopolską. Zawdzięczała staropolskiemu określeniu "niepołomny" - była lasem niedostępnym, trudnym do zagospodarowania. Najstarsze wzmianki o puszczy – nazywano ją "Lasem Kłaj" – pochodzą z 1242. W 1393 pojawia się nazwa "Las Niepołomski"; obecnej nazwy po raz pierwszy użyto w 1441. Przetrwanie tak dużego kompleksu leśnego było możliwe dzięki specyficznym warunkom wodnym oraz działaniom ochronnym podjętym przez królów, którzy uczynili zeń dobra stołowe. Zygmunt August pierwszy zauważył potrzebę ochrony Puszczy. Zmiany w gospodarce leśnej zaczęły się w końcu XVIII wieku, kiedy obszar przeszedł w zarząd austriackich Dóbr Kameralnych. Pierwsze osady otaczające Puszczę Niepołomicką pojawiły się już w XI wieku, czemu sprzyjała bliskość Krakowa. W XIII wieku, gdy Puszcza przeszła na własność królewską, rozwój osadnictwa został zahamowany. Puszcza stała się miejscem polowań władców. W połowie XIV wieku Kazimierz Wielki wybudował nad Wisłą zamek myśliwski oraz kościół, dając początek osadzie zwanej Niepołomicami. Rozbudowę zamku zawdzięczamy Zygmuntowi Augustowi. W Niepołomicach bywali: Kazimierz III Wielki, Ludwik Węgierski, Władysław II Jagiełło, Kazimierz Jagiellończyk, Zygmunt I Stary, Zygmunt II August, Henryk Walezy, Stefan Batory, Zygmunt III Waza, Władysław IV Waza, Jan III Sobieski, August II Mocny. Liczni goście mieli do dyspozycji dogodne połączenia komunikacyjne, na czele z wytyczoną w r. 1410 „Drogą królewską”. W czasie II wojny światowej Puszcza Niepołomicka była miejscem walk. 9 września 1939 stoczono potyczkę pod Poszyną; później działały w puszczy oddziały partyzanckie. Niedaleko linii kolejowej, znajduje się pomnik upamiętniający zamach na pociąg wiozący Generalnego Gubernatora Hansa Franka. Lasy były miejscem masowych egzekucji. Miejsca te upamiętniono pomnikami i cmentarzami.

Czas dojazdu do następnego obiektu

Ikony/Samochód Created with Sketch. 15 min.

2

Kraków

lamus

30 minut

Branice (ul. Sasanek 3) Osada nosząca nazwę Branice pojawiła się w przekazach pisanych w r. 1250. Wspomina ją dokument Bolesława Wstydliwego, przyznający wojewodzie krakowskiemu Klemensowi prawo łowienia bobrów. Do końca XVIII w. wieś była własnością Gryfitów. Szczęśliwie zachowaną do naszych czasów jest budowla zwana lamusem. Wzniesiono ją na pochyłości opadającej ku nizinom nadwiślańskim. Tzw. lamus był główną i reprezentacyjną, nie pozbawioną walorów obronnych rezydencją Branickich. Jej zręby pochodzą zapewne z początków XVI w., kiedy pełniła funkcję wieży obronno-mieszkalnej. Dzisiejszy kształt uzyskała prawdopodobnie ok. r. 1603, po dobudowaniu sieni do pierwotnego jednoprzestrzennego budynku. Inicjatywę rozbudowy rezydencji badacze przypisują Janowi Branickiemu herbu Gryf (zmarłemu w 1611), pełniącemu w latach 1585–1611 urząd starosty niepołomickiego, w latach 1586–1611 łowczego krakowskiego, w r. 1600 kasztelana żarnowieckiego, w latach 1603–1611 kasztelana bieckiego. Do modernizacji siedziby rodowej Jan Branicki zaangażował krakowski warsztat Santi Gucciego. Budowlę wzniesiono na planie prostokąta zbliżonego do kwadratu, o bokach dłuższych 11,45 m i krótszych 9,80 m. Posiada trójdzielne piwnice, sklepione kolebkowo, zbudowane z łamanych kamieni. Kondygnację parterową, wzniesioną z cegieł w układzie polskim, zajmuje sień ze schodami na piętro oraz duża izba nakryta sklepieniem kolebkowym z lunetami. Pogrążony dach budowli osłonięty został attyką z arkadami i krenelażowym grzebieniem. W pobliżu tzw. lamusa stoi parterowy dwór klasycystyczny z pierwszej połowy XIX w. Murowaną, parterową budowlę wzniesiono na planie prostokąta w układzie dwutraktowym. Od zajazdu przytyka portyk kolumnowy, a od ogrodu ryzalit. Dwór jest przykryty wysokim dachem czterospadowym. We wnętrzu znajdują się trzy kominki klasycystyczne. Przed dworem stoją dwie murowane, parterowe oficynki klasycystyczne. Zespół rezydencjonalny w Branicach otacza ogród z widocznymi resztkami założenia krajobrazowego. Współcześnie obiekt jest zarządzany przez Muzeum Archeologiczne w Krakowie..

Czas dojazdu do następnego obiektu

Ikony/Samochód Created with Sketch. 16 min.

3

Niepołomice

dzwonnica

15 minut

Niepołomice Osada, dziś miasto, powstała w ścisłym związku z kazimierzowskim zamkiem wzniesionym w drugiej połowie XIV w. Królewska siedziba tętniła życiem w dobie jagiellońskiej, będąc miejscem wypoczynku monarchów, punktem wypadowym królewskich łowów, spotkań politycznych i dyplomatycznych. Stąd datowane są liczne dokumenty normujące sprawy państwowe oraz wydawane osobom prywatnym. Towarzyszą im przywileje nadawane Niepołomicom m.in. przez Władysława IV i Jana III Sobieskiego. Podporządkowanie osady sprawom królewskiej rezydencji spowodowało, że nie wykształciła się tu klasyczna osada wiejska. Nadania gruntów dworzanom i urzędnikom sprawiły, że Niepołomice miały quasi-miasteczkowy charakter, mimo że nie posiadały (do połowy XVIII w.) praw miejskich. Doskonale prosperowały karczmy, młyny i browar. Świetność Niepołomic trwała do w. XVII. Przeniesienie stolicy z Krakowa do Warszawy i zniszczenia dokonane przez armię szwedzką w dobie „potopu” przesądziły o spadku znaczenia miasteczka – pozostało tylko miejscem, do którego chętnie zjeżdżał królewski dwór, by w pobliskiej puszczy organizować polowania. Bez przeszkód funkcjonowało niegrodowe starostwo i ekonomiczne agendy wielkorządów krakowskich. Nową szansę dały Niepołomicom rozbiory, miasteczko stało się osadą nadgraniczną. Przyspieszyło to rozwój sieci komunikacyjnej i handlowej, powstanie posterunków celnych i granicznych. W ślad za nimi nastąpił rozwój budownictwa. Utrwalono także wizerunek miasta jako ośrodka garnizonowego. Opierając się na austro-węgierskich urządzeniach i budynkach, w dwudziestoleciu międzywojennym ulokowano tu jedną z baz pociągów pancernych, a po II wojnie światowej – jednostkę powietrznodesantową. Kolejna faza rozwoju miasta przypadła na lata międzywojenne.

Czas dojazdu do następnego obiektu

Ikony/Samochód Created with Sketch. 1 min.

4

Niepołomice

kościół parafialny pw. Najświętszej Marii Panny i Dziesięciu Tysięcy Męczenników

30 minut

Zespół kościoła parafialnego (ul. Piękna 2) Wśród zabytków architektury Niepołomic najstarszym, a zarazem najbardziej złożonym jest zespół kościoła parafialnego pw. Najświętszej Marii Panny i Dziesięciu Tysięcy Męczenników z góry Ararat i Jedenastu Tysięcy Męczennic Kolońskich. Pierwotnie dwunawowy, halowy, gotycki kościół powstał z fundacji Kazimierza Wielkiego w latach 1350–1358. Mimo wielokrotnych remontów zachował gotycką bryłę oraz bogaty detal w prezbiterium i zakrystii, natomiast nawa uległa przekształceniu na jednoprzestrzenną. Kolejne epoki wzbogaciły kościół o istotne elementy. Przybudowana w r. 1596 do korpusu kościoła kaplica grobowa Branickich z bogatym wyposażeniem rzeźbiarskim jest łączona z działalnością Santi Gucciego, autora pomnika nagrobnego Branickich. Kaplica stanowi dobry pod względem artystycznym przykład realizacji renesansowego wzoru centralnej kaplicy kopułowej, przetworzonego w duchu manierystycznym. Druga kaplica kopułowa, przystawiona w 1640 do korpusu kościoła z przeciwległej strony, z fundacji Stanisława Lubomirskiego, stanowi przykład kontynuacji tego samego, choć przetworzonego w duchu barokowym typu architektonicznego. Wyposażenie świątyni jest w całości wpisane do rejestru zabytków ruchomych i stanowi bogaty zespół świadczący o historycznych kolejach budowli i miasta. Wśród wyposażenia kościoła istotną grupę stanowią detale architektoniczne z czasów fundacji kazimierzowskiej, m.in. zachowane fragmenty polichromii gotyckiej. Wyposażenie kościoła to także sztukaterie w nawie z końca XVIII w., barokowe ołtarze z XVIII w. w nawie i prezbiterium oraz z XVII w kaplicy św. Karola Boromeusza, a także rokokowa ambona, ława kolatorska z XVI w., renesansowa kamienna chrzcielnica, stalle z XVII w. W skład zespołu kościelnego wchodzą ponadto dzwonnica, wzniesiona w 1837 w tradycji barokowej, oraz murowane ogrodzenie dawnego cmentarza przykościelnego. Do kompleksu kościelnego należą też dworkowa plebania z 1803, przekształcona w XIX–XX w., oraz budynek gospodarczy przy plebanii.

Czas dojazdu do następnego obiektu

Ikony/Samochód Created with Sketch. 1 min.

Czas dojazdu do następnego obiektu

Ikony/Samochód Created with Sketch. 14 min.

Czas dojazdu do następnego obiektu

Ikony/Samochód Created with Sketch. 10 min.

Czas dojazdu do następnego obiektu

Ikony/Samochód Created with Sketch. 24 min.

Wydrukuj stronę wycieczki

Widzisz błędy lub nieprawidłowości? Zgłoś naruszenie zasad.