Historia

Budynek hali gimnastycznej znajduje się w centrum Zielonej Góry, ok. 500 metrów na północ od Śródmieścia w kwartale wyznaczonym przez ulice Bohaterów Westerplatte, Kupiecką, Fryderyka Chopina i Jana Keplera. Budynek jest usytuowany w rozluźnionej zabudowie i ustawiony kalenicowo do ul. Fryderyka Chopina. Powstanie budynku związane jest z objęciem urzędu burmistrza Zielonej Góry przez Ernesta Busse w 1927 roku. To właśnie z jego inicjatywy wzniesiono kilka nowoczesnych budowli użyteczności publicznej, w tym Urzędu Skarbowego i hali miejskiej. Zaprojektowany został w 1928 roku jako hala gimnastyczna, na zlecenie gminy miejskiej w Zielonej Górze przez architekta Lucka w stylistyce modernizmu. Budynek hali sportowej był pierwszym obiektem o przeznaczeniu sportowym, który został zaprojektowany z myślą o funkcji, którą ma pełnić. Budynek wzniesiony został w stalowej konstrukcji szkieletowej wypełnionej cegłą ceramiczną. Konstrukcję stalową wykonała na zlecenie inwestora znana w Europie zielonogórska firma Fabrik für Brückenbau und Eisenkonstruktionen Beuchelt & Co. Grünberg in Schliesen. Obiekt zachował historyczną formę architektoniczną, charakterystyczną dla budowli o cechach modernizmu, z końca lat 20. XX wieku oraz układ funkcjonalny z halą gimnastyczną na piętrze. Nad wejściem do budynku umieszczono rzeźbę sportowca, która wskazuje na funkcję budynku. Niewielkie zmiany dokonane prawdopodobnie w latach 70. XX wieku to rozbudowa parterowych przybudówek w elewacji południowej oraz otynkowanie budynku cienką warstwą tynkarską, pod którą znajduje się oryginalny tynk barwiony w masie o kolorze ceglastym.

Opis

Bryła budynku jest rozczłonkowana. Główna część nakryta dachem mansardowym założona jest na rzucie prostokąta. W osi środkowej elewacji południowej znajduje się ryzalit, mieszczący klatkę schodową, nakryty dachem trójspadowym. Wzdłuż tej samej elewacji usytuowano parterową przybudówkę mieszczącą szatnie, nakrytą dachem jednospadowym. Obiekt jest podpiwniczony, dwukondygnacyjny, z halą gimnastyczną usytuowaną na piętrze i użytkowym poddaszem. Budowla jest tynkowana od zewnątrz historycznym tynkiem barwionym w masie z elementami ceramiki architektonicznej. W budynku zastosowano stropy typu Kleina. Więźba dachowa jest w konstrukcji mieszanej, stalowo-drewniana. Bryłę nakryto dachem mansardowym z wystawkami, zaakcentowanym usytuowaną centralnie sześcioboczną sygnaturką z tarczami zegarowymi od strony południowej i północnej. Pokrycie dachu stanowi dachówka ceramiczna karpiówka ułożona w koronkę.

Elewacja frontowa zakomponowana jest symetrycznie, trzynastoosiowo w części przyziemia, a w partii pierwszej kondygnacji czternastoosiowo, przy czym osie wyznaczają otwory okienne i otwór drzwiowy. Podziały wertykalne wyznaczają lizeny obiegające wszystkie elewacje w części pierwszej kondygnacji, pomiędzy którymi umieszczono pary smukłych, prostokątnych otworów okiennych. Podziały horyzontalne budynku tworzy niski cokół pokryty płytkami ceramicznymi, gzyms międzykondygnacyjny oraz szeroki pas gzymsu wieńczącego. W osi środkowej budowli, w partii przyziemia, znajduje się wysunięty przed lico elewacji, zaakcentowany okładziną ceramiczną rozbudowany portal. Flankują go lizeny, nad którymi umieszczono wysunięty przed lico budynku gzyms z ceramiczną rzeźbą przedstawiającą sportowca, zwróconego w stronę ul. Chopina en face, opierającego ciężar swojego ciała na lewej ręce, trzymającego w prawej ręce piłkę. Wejście poprzedzone jest schodami zewnętrznymi, trzystopniowymi wykonanymi z lastrico.

Na szczególną uwagę zasługuje stolarka drzwiowa w elewacji frontowej, gdzie w listwie przymykowej w formie pilastra, w kapitelu znajduje się herb Zielonej Góry. Drzwi wejściowe są drewniane, dwuskrzydłowe, ramowo-płycinowe z częściowo przeszklonymi skrzydłami. Ponadto, w budynku zachowała się oryginalna stolarka okienna, posadzka na parterze oraz balustrada klatki schodowej. Sposób oszczędnego i symetrycznego opracowania elewacji zdobionej okładziną ceramiczną oraz rzeźbą mówiącą o funkcji i przeznaczeniu budynku, świadczy o wysokiej klasie artystycznej i przemyślanym programie kompozycyjnym.  

Oprac. Krzysztof Słowiński, OT NID w Zielonej Górze, 12.03.2025 r.