Historia

Dobre Miasto zostało założone na prawie chełmińskim w roku 1329 przez biskupa warmińskiego Henryka Wogenapa. Kilka lat później miasto zostało otoczone obronnymi murami miejskimi z trzema bramami i basztami. Z biegiem czasu, w wyniku rozwoju sztuki militarnej, mury miejskie straciły swoje strategiczne znaczenie obronne. W XVIII wieku zaczęto je wykorzystywać jako materiał budowlany. W wielu miejscach mury rozbierano w celu pozyskania cegieł, w innych zaś wykorzystywano fragment muru jako gotową pierwszą ścianę nowego budynku, do której dobudowywano trzy pozostałe. W ten sposób powstawały tak zwane „domy na murach”. Działania takie prowadzono w wielu miastach, między innymi w Dobrym Mieście. Na przełomie XVIII i XIX wieku, na odcinku sąsiadującym od północy z Basztą Bocianią, do murów miejskich dobudowano rząd kamieniczek. Zabudowa powstała na terenie przylegającym do murów od strony zewnętrznej. Były to niewielkie budynki, dwu lub trzykondygnacyjne, o dwuspadowych dachach krytych dachówką ceramiczną. Większość z nich przetrwała do dziś. Kamienice na murach objęto ochroną konserwatorską poprzez wpisanie do rejestru zabytków, trzy z nich w roku 1957 (numery 5, 9 oraz 13), a cztery pozostałe w roku 1987 (numery 7, 11, 15 oraz 17). Także w 1957 roku wpisem do rejestru zabytków objęto zachowane fragmenty murów obronnych. Na początku XXI wieku w sześciu z nich przeprowadzono gruntowne prace konserwatorskie, które objęły także przylegające do nich fragmenty muru miejskiego. Przeprowadzone prace konserwatorskie zostały docenione przez jury konkursu Zabytek Zadbany w 2015 przyznając kamienicom tytuł laureata w kategorii „Rewaloryzacja przestrzeni kulturowej i krajobrazu".

Opis

Domy na murach znajdują się we wschodniej części centrum Dobrego Miasta, przy ul. Sowińskiego. Na południowym krańcu tego odcinka muru miejskiego znajduje się zabytkowa „Baszta Bociania”. Są to budynki dwu i trzy kondygnacyjne, w większości murowane (jeden z nich ma konstrukcję częściowo drewnianą, co widać w elewacji od strony wschodniej). Cechą charakterystyczną tych budynków jest to, że ich zachodnią ścianę stanowi dawny mur obronny miasta. Dlatego też w tej elewacji, w parterze nie ma drzwi, a okna występują sporadycznie. Sześć z siedmiu zachowanych kamienic przeszło niedawno gruntowny remont i prace konserwatorskie. Na terenie sąsiadującym z kamienicami, używając różnych rodzajów nawierzchni (kamień, cegła) zaznaczono, gdzie dawniej stała baszta łupinowa oraz słodownia, które niestety nie zachowały się do dziś.

Oprac. Ewa Krasińska, OT NID w Olsztynie, 29.05.2025 r.

Bibliografia: 

• „Karty Białe”
• Dobre Miasto - Skansen Miejski