Poznaj lokalne zabytki


Wyraź zgodę na lokalizację i oglądaj zabytki w najbliższej okolicy

Zmień ustawienia przeglądarki aby zezwolić na pobranie lokalizacji
Strona korzysta z plików cookies. Dowiedz się więcej.

kościół ewangelicki - Zabytek.pl

kościół ewangelicki


kościół 1796 - 1797 Żeliszów

Adres
Żeliszów, 103

Lokalizacja
woj. dolnośląskie, pow. bolesławiecki, gm. Bolesławiec

Kościół w Żeliszowie to wyjątkowy zabytek epoki wczesnego klasycyzmu. Do 1945 roku był użytkowany przez miejscową gminę ewangelicką.

Historia 

Kościół został wzniesiony według projektu przypisywanego architektowi Carlowi Gotthardowi Langhansowi, twórcy m.in. Bramy Brandenburskiej w Berlinie. Niektórzy historycy sztuki przypisują go jednak budowniczemu Grundmannowi. Kościół powstał w latach 1796–1797 na planie elipsy o rozmiarach około 20x30 metrów. W 1835 roku została dodana zakrystia z dwoma portalami z piaskowca. Na zachowanym do dziś oryginalnym portalu, znajdującym się po lewej stronie, do dziś zachowała się data 1835. Portal po prawej stronie zakrystii został skradziony i obecnie zastępuje go portal wykonany i wstawiony w 2024 roku. Badania prowadzone podczas odbudowy przez Fundację Twoje Dziedzictwo wykazały, że w latach 1835-1870 przeprowadzono szereg zmian we wnętrzu, w tym usunięcie części konstrukcji czaszy sklepienia, by uzyskać miejsce na organy na drugiej galerii oraz pomalowanie dotychczas białego tynku wapiennego na kolor niebieski, z łososiowym szablonowym wzorem na dolnym obrysie sklepienia. W 1872 roku do kościoła dobudowano od strony południowo-wschodniej dzwonnicę z bolesławieckiego piaskowca według projektu miejscowego architekta Petera Gansela. Budowniczowie wieży nie wykazali jednak kunsztu swoich poprzedników, uszkadzając poważnie konstrukcję dachu głównego budynku od strony wieży, co skutkowało zwiększaniem odchyłu kolumn na drugim poziomie empor. Na pierwszym piętrze wieży zachowały się tablice pamiątkowe, na których wyszczególnieni są zarówno architekt, jak i wszyscy mistrzowie i rzemieślnicy biorący udział w budowie.

Elewacje wyróżniają się brakiem wystroju architektonicznego. Dach kryty dachówką jest dostosowany do eliptycznego kształtu budowli. Wnętrze było niegdyś bogato zdobione. Jest jednoprzestrzenne, otoczone drewnianymi emporami. Posadzce na planie elipsy odpowiada pozbawiona ozdób kopuła wsparta na konstrukcji empor w postaci okrągłych, drewnianych kolumn, wykonanych w większości z drewna sosnowego. Dwie kondygnacje galerii dostępne przez jednobiegowe schody wyposażone były w pełne drewniane balustrady.

Kościół był użytkowany przez miejscową gminę ewangelicką do 1945 roku. Gmina katolicka korzystała z pobliskiego kościoła pod wezwaniem św. Jana Nepomucena. Po zakończeniu II wojny światowej obiekt nie był użytkowany zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem. Początkowo urządzono w nim owczarnię, magazyn, potem zarzucono wykorzystywanie jej przestrzeni. Wyposażenie uległo zniszczeniu lub zostało rozkradzione. Obecnie jest to centrum kultury pod nazwą "Świątynia Sztuki i Światła: Perła".

Zwiedzanie obiektu jest możliwe podczas wystaw i wydarzeń w sezonie kulturalnym.

Dane obiektu zostały uzupełnione przez użytkowników Wilk Korwin-Szymanowski, Marcin Korol.

Rodzaj: kościół

Wyznanie: protestanckie

Materiał budowy:  ceglane

Styl architektoniczny: nieznana

Forma ochrony: Rejestr zabytków, Ewidencja zabytków

Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_02_BK.74996, PL.1.9.ZIPOZ.NID_E_02_BK.70824