Kościół filialny pw. św. Jana Chrzciciela, Zawada
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół filialny pw. św. Jana Chrzciciela

Zawada

photo

Kościół jest interesującym przykładem siedemnastowiecznego sakralnego budownictwa drewnianego. Jest to jeden z nielicznych zachowanych w północnej Wielkopolsce obiektów o konstrukcji zrębowej. W jego wnętrzu zachowały się elementy wyposażenia z XVII i XVIII w. W ołtarzu głównym umieszczono osiemnastowieczny obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem. W pobliżu kościoła ustawiono drewnianą dzwonnicę, przeniesioną tu spod nieistniejącego kościoła ewangelickiego.

Historia

Zawada (niem. Springberg) położona jest w gminie Szydłowo, wśród wzgórz morenowych, ok. 9 km na północny zachód od Piły. Najstarsza wzmianka o wsi, noszącej początkowo nazwę Czeladzinowo, pochodzi z 1611 r. (wg innych źródeł wieś zwana wówczas Zdrojową Górą lokowana była już w 1598 r.). Obecnej nazwy Zawada zaczęto używać od połowy XVII w. Aż do pierwszego rozbioru Polski Zawada była własnością królewską. Wieś wchodziła w obręb starostwa ujsko-pilskiego.

Kościół (kaplica) w Zawadzie wzniesiony został w XVII w. Wzmiankowany był w latach 1663 i 1696, wchodził w obręb parafii w Pile. W 1725 r. budynek został odbudowany i dodatkowo uposażony przez Stanisława Naramowskiego. W roku 1738 wzmiankowany jako filia parafii pilskiej, podobnie w 1922 r., później przejściowo należał do parafii w Starej Łubiance. W latach 1928-29 przeprowadzono gruntowny remont świątyni. W roku 1957 w pobliżu kościoła ustawiono drewnianą dzwonnicę, przeniesioną tu spod kościoła ewangelickiego. W roku 1975 do świątyni dobudowano zakrystię. W latach 2000-05 przeprowadzono kolejny gruntowny remont ( m. in. nowa podmurówka, pokrycie dachu gontem, wykonanie nowego oszalowania ścian, położenie nowej ceglanej posadzki, konserwacja ołtarzy, wymiana stolarki okiennej i drzwiowej oraz ławek). Do 1 sierpnia 2016 r. świątynia pełniła rolę kościoła filialnego parafii pw. Wniebowzięcia NMP w Skrzatuszu, obecnie wchodzi w skład parafii pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Witankowie.

Opis

Kościół pw. św. Jana Chrzciciela położony jest w środkowej części wsi. Świątynia jest orientowana. Teren dawnego cmentarza przykościelnego otoczony jest nowym metalowym ogrodzeniem, osadzonym pomiędzy murowanymi słupkami. W pobliżu znajduje się drewniana dzwonnica, pochodząca z nieistniejącego kościoła ewangelickiego.

Kościół jest budowlą salową, wzniesioną na planie prostokąta zamkniętego od wschodu trójbocznie. Przy południowo-wschodniej ścianie prezbiterium dostawiono prostokątną zakrystię. Kościół oraz nieco niższa zakrystia nakryte są wysokimi dachami dwuspadowymi.

Kościół jest budynkiem drewnianym, wzniesionym w konstrukcji zrębowej. Dachy pokryte zostały gontem. Wnętrze nakrywa drewniany strop belkowy.

Ściany kościoła od zewnątrz oszalowane zostały pionowo pobijanymi deskami, z listwowaniem. Elewacja zachodnia kościoła zwieńczona jest trójkątnym szczytem, oddzielonym obdaszkiem. Do wnętrza prowadzi prostokątne wejście, ujęte drewnianą opaską. W elewacji południowej znajduje się para prostokątnych okien w drewnianych obramieniach, pozostałe elewacje pozbawione są okien. W południowo-zachodniej ścianie zakrystii znajduje się prostokątne wejście, w tejże ścianie oraz w ścianie południowo-wschodniej - dwa prostokątne okna.

Wewnątrz kościoła zachowała się empora muzyczna wsparta na drewnianych słupach. Wyposażenie obejmuje m. in. późnorenesansowy ołtarz z 1 połowy XVII w. W ołtarzu znajduje się obraz Madonna z Dzieciątkiem z 1 połowy XVIII w., a w zwieńczeniu - obraz Głowa św. Jana Chrzciciela na tacy. Na uwagę zasługuje też osiemnastowieczna ambona.

Kościół dostępny do zwiedzania z zewnątrz oraz - po wcześniejszym uzgodnieniu - wewnątrz. Bliższe informacje oraz godziny Mszy Św. są podane na stronach internetowych Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej: www.diecezjakoszalin.pl

Oprac. Krzysztof Jodłowski, OT NID w Poznaniu, 31-05-2017 r.

Bibliografia

  • Boras Z. [i in.], Historia powiatu wałeckiego w zarysie, Poznań 1961, s. 352
  • Brykowski R., Wielkopolskie kościoły drewniane, Poznań 2001, s. 183
  • Drewniane kościoły w Wielkopolsce, koncepcja, teksty i wybór fotografii P. Maluśkiewicz, Poznań 2004, s. 287.
  • Łukaszewicz J., Krótki opis historyczny kościołów parochialnych…, t. I, Poznań 1858, s. 193.
  • Nowacki J., Archidiecezja Poznańska w granicach historycznych i jej ustrój, Poznań 1964, s. 575.
  • Żmidziński F., Osadnictwo w starostwie ujsko-pilskim do 1772 r., Rocznik Nadnotecki, I, 1966, s. 49-69.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: XVII w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Zawada 13
  • Lokalizacja: woj. wielkopolskie, pow. pilski, gmina Szydłowo
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy