Zespół zabudowań i wyrobisk chodnikowych dawnej kopalni - Guido, Zabrze
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Zespół zabudowań i wyrobisk chodnikowych dawnej kopalni - Guido

Zabrze

photo

Zespół zabudowań i wyrobisk chodnikowych dawnej kopalni ,,Guido’’ posiada wysokie wartości historyczne oraz naukowe, stanowi cenny zabytek ilustrujący rozwój myśli technologicznej związanej ze sposobem wydobycia węgla kamiennego na terenie Górnego Śląska. Obiekt posiada dodatkowo istotne wartości edukacyjne, jako oddział muzeum obrazuje warunki pracy w górnictwie. Wysokie walory obiektu podkreśla również fakt ujęcia w śląskim Szlaku Zabytków Techniki, obiekt stanowi także Punkt Kotwiczny Europejskiego Szlaku Dziedzictwa Przemysłowego. Potencjał naukowy zespołu potwierdza licznie zachowane wyposażenie wewnętrzne w postaci m.in. dwucylindrowej sprężarki tłokowej wyprodukowanej w 1914 r. w hucie Donnersmarcka w Zabrzu oraz funkcjonowanie w obrębie zakładu jednostki badawczej, dzięki czemu turyści mogą zapoznać się z różnymi typami obudowy chodnikowej.

Historia

Kopalnia Guido powstała w 1855 r. z inicjatywy księcia Guido Henckel von Donnersmarcka, śląskiego magnata przemysłowego. Zakład rozpoczął eksploatację węgla w 1860 r. w pierwszym uruchomionym szybie ,,Concordia’’, a pokład 170 m udostępniono w 1867 r. W latach 80. wydrążono szyb ,,Eisenbahn’’, ob. Kolejowy, który pod koniec XIX w. pogłębiono do ponad 330 m, otwierając nowe wyrobisko podziemne na poziomie 320 m. W wyniku konsolidacji zakładu na początku XX w. z pobliskimi polami górniczymi o lepszych warunkach geologicznych, kopalnię przekształcono w kompleks odwadniający. Ostatecznie eksploatację szybów zakończono w 1967 r., a zakład przekształcono w kopalnię doświadczalną ,,M-300”. Obecnie zabudowania nadszybia z wieżą i maszynownią szybu Kolejowego oraz kompleksem podziemnych wyrobisk stanowią część Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu i pełnią funkcję turystyczno-edukacyjną.

Opis

Kopalnia ,,Guido’’ położona jest w południowej części Zabrza przy ul. 3 Maja 93. Cały teren zespołu wydziela ażurowe ogrodzenie z charakterystycznymi słupkami z herbem w postaci tzw. górniczych młotków tj. pyrlika i żelazka, a główna brama wjazdowa z przylegającym parkingiem zlokalizowana jest na wysokości ul. Rymera.

Zespół zabytkowej zabudowy kopalni składa się z zachowanych do dzisiaj zabudowań nadszybia, wieży wyciągowej oraz maszynowni szybu Kolejowego, d. Eisenbahn pełniącego obecnie funkcje transportowe w celach turystycznych, oraz kompleksu wyrobisk podziemnych na poziomie 170 i 320 m. Zasadniczą część nadziemną tworzy, więc:

1. Budynek nadszybia szybu Kolejowego- jest to oszczędny w formie, prosty, dwukondygnacyjny budynek wzniesiony w konstrukcji stalowej, wypełniony cegłą silikatową, na rzucie prostokąta, o zwartej bryle nakrytej żelbetowym stropodachem, wzniesiony w 1880 r., kilkukrotnie modernizowany w 1901 oraz latach 1927-1931. Integralny element obiektu stanowi jednozastrzałowa wieża wyciągowa wykonana w konstrukcji stalowej z 1931 roku, która zastąpiła oryginalną drewnianą konstrukcję z 1880 r.

2. Budynek maszynowni szybu Kolejowego- jest to prosty, jedno- i dwukondygnacyjny budynek wzniesiony w konstrukcji murowanej z cegły ceramicznej oraz silikatowej, na rzucie zbliżonym do kwadratu. Obiekt kilkukrotnie przebudowywano obecnie charakteryzuje się rozczłonkowaną, trójsegmentową bryłą nakrytą dachem dwuspadowym w części południowej, pozostałe segmenty posiadają natomiast przykrycie w formie żelbetowego stropodachu. Wewnątrz wzniesionego w 1880 r. obiektu zachowało się cenne wyposażenie, tj. wyciąg elektryczny produkcji AEG Berlin Allgemeine Elektricitts Gessellschaft z 1927 r.

Istotne znaczenie dla kompleksowej ochrony myśli technicznej miało objęcie opieką konserwatorską wyrobisk podziemnych oraz udostępnienie ich zwiedzających. Zespół wyrobisk podziemnych kopalni składa się z chodników o łącznej długości ponad 2300 m oraz 662 m wyrobisk pionowych. Zasób ten buduje system zabudowań i wyrobisk chodnikowych na poziomie 170 i 320 m, pionowy szyb Kolejowy oraz szybik Guido łączący poszczególne głębokości. Transport w części podziemnej zapewniają dwie trzypiętrowe klatki poruszające się po sosnowych prowadnicach wewnątrz wykonanego w obudowie ceglanej szybu. Na poziomie 170 m położony jest przekop wentylacyjny, pochylnia z przekopu wentylacyjnego, trzy komory oraz pochylnia spod stropu hall. Turyści mają okazję do zapoznania się z przyrządami służącymi do badania atmosfery wewnątrz kopalni, zobaczyć różnorodne rodzaje drewnianych obudów, a także wejść do komory głównego odwadniania z jedynym w Polsce XX- wiecznym zespołem pompowym typu Sulzera. Poziom 320 m powstał w oparciu o przekop główny oraz wentylacyjny na szczególną uwagę zasługują tutaj przestronne komory wykonane w litej skale w 1 poł. XX w. m.in. komora pomp oraz sprężarek. Poziom ten pierwotnie przeznaczony był do celów badawczych testowano tutaj różne typy obudów oraz narzędzi przed zastosowaniem ich w kopalniach, które stale pełniły funkcje produkcyjne.

Obiekt ogólnie dostępny, możliwość zwiedzania chodników podziemnych od wtorku do niedzieli. Więcej informacji na temat rezerwacji, godzin otwarcia oraz ceny biletów na stronie: http://kopalniaguido.pl/informacje-i-cennik

oprac. Agata Mucha, OT NID w Katowicach, 25-11-2015 r.

Bibliografia

  • Frużyński A., Kopalnie Węgla Kamiennego w Polsce, Łódź 2012
  • Jaros J., Słownik historycznych kopalń węgla na ziemiach polskich, Katowice 1984, s. 49
  • Wybraniec P., Zabytki architektury przemysłowej w województwie katowickim, Katowice 1989, s. 33;
  • Barwny świat czarnych skarbów. Zabytkowa Kopalnia ,,Guido’’, red. D. Walerjański, Zabrze 2008;
  • Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, red. S. Brzezicki, C. Nielsen, G. Grajewski, D. Popp, Warszawa 2009, s. 1064;
  • Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Urbanistyki, Zespół kopalni Guido, ob. Kopalnia Doświadczalna M-300 Centrum Mechanizacji Górnictwa ,,KOMAG’’, oprac. A. Szewczyk, P. Wybraniec, 1986, (przechowywana w AZ WUOZ w Katowicach);
  • Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Urbanistyki, Zespół kopalni Guido - budynek nadszybia z wieżą szybu Eisenbahn, ob. szyb Kolejowy /2/, oprac. A. Szewczyk, P. Wybraniec, 1986, (przechowywana w AZ WUOZ w Katowicach);
  • Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Urbanistyki, Zespół kopalni Guido - budynek maszyny wyciągowej szybu Eisenbahn, ob. szyb kolejowy, oprac. A. Szewczyk, P. Wybraniec, 1986, (przechowywana w AZ WUOZ w Katowicach);
  • Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Urbanistyki, Zespół kopalni Guido - szyb Eisenbahn, ob. Kolejowy z zespołem wyrobisk na poziomie 170 i 320 m, oprac. A. Szewczyk, P. Wybraniec, 1986, (przechowywana w AZ WUOZ w Katowicach).

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kopalnia
  • Chronologia: 1855 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: 3 Maja 91, Zabrze
  • Lokalizacja: woj. śląskie, pow. Zabrze, gmina Zabrze
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy