Obiekt posiada dodatkowo istotne wartości edukacyjne, jako oddział muzeum obrazuje warunki pracy w górnictwie. Wysokie walory obiektu podkreśla również fakt umieszczenia go na śląskim Szlaku Zabytków Techniki. Obiekt stanowi także Punkt Kotwiczny Europejskiego Szlaku Dziedzictwa Przemysłowego. Potencjał naukowy zespołu potwierdza zabytkowe wyposażenie w postaci zachowanej m.in. dwucylindrowej sprężarki tłokowej wyprodukowanej w 1914 roku w hucie Donnersmarcka w Zabrzu oraz funkcjonowanie w obrębie zakładu jednostki badawczej, dzięki czemu turyści mogą zapoznać się z różnymi typami obudowy chodnikowej.

Historia

Kopalnia Guido powstała w 1855 roku z inicjatywy księcia Guido Henckel von Donnersmarcka, śląskiego magnata przemysłowego. Zakład rozpoczął eksploatację węgla w 1860 roku w pierwszym uruchomionym szybie ,,Concordia’’, a pokład 170 metrów udostępniono w 1867 roku. W latach 80. wydrążono szyb ,,Eisenbahn’’, ob. Kolejowy, który pod koniec XIX wieku pogłębiono do ponad 330 metrów, otwierając nowe wyrobisko podziemne na poziomie 320 metrów. W wyniku konsolidacji zakładu na początku XX wieku z pobliskimi polami górniczymi o lepszych warunkach geologicznych, kopalnię przekształcono w kompleks odwadniający. Ostatecznie eksploatację szybów zakończono w 1967 roku, a zakład przekształcono w kopalnię doświadczalną ,,M-300”. Obecnie zabudowania nadszybia z wieżą i maszynownią szybu Kolejowego oraz kompleksem podziemnych wyrobisk stanowią część Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu i pełnią funkcję turystyczno-edukacyjną.

Opis

Kopalnia ,,Guido’’ położona jest w południowej części Zabrza przy ul. 3 Maja 93. Cały teren zespołu wydziela ażurowe ogrodzenie z charakterystycznymi słupkami z herbem w postaci tzw. górniczych młotków tj. pyrlika i żelazka, a główna brama wjazdowa z przylegającym parkingiem zlokalizowana jest na wysokości ul. Rymera. Zespół zabytkowej zabudowy kopalni składa się z zachowanych do dzisiaj zabudowań nadszybia, wieży wyciągowej oraz maszynowni szybu Kolejowego, d. Eisenbahn pełniącego obecnie funkcje transportowe w celach turystycznych, oraz kompleksu wyrobisk podziemnych na poziomie 170 i 320 metrów. Zasadniczą część nadziemną tworzy: budynek nadszybia szybu Kolejowego oraz budynek maszynowni szybu Kolejowego. Budynek nadszybia szybu Kolejowego to dwukondygnacyjny budynek wzniesiony w konstrukcji stalowej, wypełniony cegłą silikatową, na rzucie prostokąta, o zwartej bryle nakrytej żelbetowym stropodachem. Został wzniesiony w 1880 roku, kilkukrotnie modernizowany w 1901 roku oraz latach 1927-1931. Integralny element obiektu stanowi jednozastrzałowa wieża wyciągowa wykonana w konstrukcji stalowej z 1931 roku, która zastąpiła oryginalną drewnianą konstrukcję z 1880 roku. Natomiast budynek maszynowni szybu Kolejowego jest to prosty, jedno- i dwukondygnacyjny budynek wzniesiony w konstrukcji murowanej z cegły ceramicznej oraz silikatowej, na rzucie zbliżonym do kwadratu. Obiekt kilkukrotnie przebudowywano obecnie charakteryzuje się rozczłonkowaną, trójsegmentową bryłą nakrytą dachem dwuspadowym w części południowej, pozostałe segmenty posiadają natomiast przykrycie w formie żelbetowego stropodachu. Wewnątrz wzniesionego w 1880 roku obiektu zachowało się cenne wyposażenie, tj. wyciąg elektryczny produkcji AEG Berlin Allgemeine Elektricitts Gessellschaft z 1927 roku.

Istotne znaczenie dla kompleksowej ochrony myśli technicznej miało objęcie opieką konserwatorską wyrobisk podziemnych oraz udostępnienie ich zwiedzających. Zespół wyrobisk podziemnych kopalni składa się z chodników o łącznej długości ponad 2300 metrów oraz 662 metrów wyrobisk pionowych. Zasób ten buduje system zabudowań i wyrobisk chodnikowych na poziomie 170 i 320 metrów, pionowy szyb Kolejowy oraz szybik Guido łączący poszczególne głębokości. Transport w części podziemnej zapewniają dwie trzypiętrowe klatki poruszające się po sosnowych prowadnicach wewnątrz wykonanego w obudowie ceglanej szybu. Na poziomie 170 metrów położony jest przekop wentylacyjny, pochylnia z przekopu wentylacyjnego, trzy komory oraz pochylnia spod stropu hall. Turyści mają okazję do zapoznania się z przyrządami służącymi do badania atmosfery wewnątrz kopalni, zobaczyć różnorodne rodzaje drewnianych obudów, a także wejść do komory głównego odwadniania z jedynym w Polsce XX-wiecznym zespołem pompowym typu Sulzera. Poziom 320 metrów powstał w oparciu o przekop główny oraz wentylacyjny na szczególną uwagę zasługują tutaj przestronne komory wykonane w litej skale w 1 połowie XX wieku m.in. komora pomp oraz sprężarek. Poziom ten pierwotnie przeznaczony był do celów badawczych testowano tutaj różne typy obudów oraz narzędzi przed zastosowaniem ich w kopalniach, które stale pełniły funkcje produkcyjne.

Obiekt ogólnie dostępny, możliwość zwiedzania chodników podziemnych od wtorku do niedzieli. Więcej informacji na temat rezerwacji, godzin otwarcia oraz ceny biletów na stronie: muzeumgornictwa.pl/zwiedzaj/dla-odwiedzajacych/

Oprac. Agata Mucha, OT NID w Katowicach, 25-11-2015 r.