Cmentarz żydowski, Wrocław
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Drugi, obok nekropolii przy ul. Ślężnej, zachowany we Wrocławiu cmentarz żydowski. Utrzymany w typie parku krajobrazowego, nadal czynny, z licznymi nagrobkami o formach modernistycznych, posiada wysokie walory przyrodnicze z uwagi na bardzo zróżnicowany i bogaty drzewostan.

Historia

Nekroplia założona 1900 r., otwarta została w roku 1902, kiedy to dokonano pierwszego pochówku. Projekt cmentarza, domu przedpogrzebowego, kaplicy i budynku zarządu sporządził Paul Ehrlich; pracami budowlanymi kierował Ernst Lux. Układ przestrzenny i nasadzenia zieleni zaprojektował Hugo Richter. Autorem monumentalnego malowidła na kopule kaplicy cmentarnej był wrocławski malarz Hans Rumsch, kamieniarkę wykonała firma Zeidler und Wimmel z Bolesławca. W l. 1914-15 cmentarz powiększono w kierunku północnym. W 1920 r. urządzono kwaterę nazwaną polem honorowym, z cenotafem poświęconym żołnierzom żydowskim poległym w I wojnie światowej, autorstwa Paula i Richarda Ehrlichów. W 1925 r. dokonano pierwszego pochówku na polu urnowym.

W l. 1943-1944 w budynku zarządu cmentarza funkcjonowała stacja medyczna i mieszkania dla mieszanych małżeństw żydowsko-aryjskich. Pozostałe budynki oddano wojsku.

Cmentarz od 1990 r. poddawany jest rewaloryzacji przez Gminę Wyznaniową Żydowską we Wrocławiu. Z pierwotnej zabudowy do dziś zachował się jedynie dom przedpogrzebowy z arkadowym łącznikiem prowadzącym niegdyś do kaplicy cmentarnej, którą wraz z budynkiem zarządu rozebrano w l. 60. XX w.

Opis

Cmentarz o powierzchni 12,1 ha, położony między ul. Lotniczą, a Pilczycką, utrzymany został w konwencji parku krajobrazowego, ze swobodnie zakomponowaną zielenią i zgeometryzowanym układem ścieżek. Założenie bramne poprzedzono półkolistym podjazdem. W południowej części nekropoli wytyczono na osi głównej aleję dębową, na zakończeniu której usytuowany jest cenotaf żołnierzy żydowskich poległych w I wojnie światowej. Aleję dodatkowo akcentowały grabowe żywopłoty i regularne nasadzenia drzew i krzewów. Ceglany budynek przedpogrzebowy z arkadowym łącznikiem (w częściowej ruinie), prowadzącym niegdyś do kaplicy cmentarnej, posadowiony jest w pd.-zach. części założenia. W części pd.-wsch. usytuowany był dwupiętrowy budynek zarządu cmentarza, z kwiaciarnią, mieszkaniem ogrodnika i kancelarią w przyziemiu (nie zachowany). Osobliwością dendrologiczną porastającego cmentarz starodrzewu jest buk pospolity w odmianie płaczącej, zlokalizowany w najstarszej części nekropolii. Nagrobki o zróżnicowanej stylistyce, głównie modernistyczne.

Zabytek dostępny.

oprac. Beata Sebzda, OT NID we Wrocławiu, 25-11-2015 r.

Bibliografia

  • Atlas architektury Wrocławia, pod red. J. Harasimowicza. Wrocław 1997, t. 1 s. 199, 201.
  • Encyklopedia Wrocławia, Wrocław 2001, s. 116.
  • Leksykon architektury Wrocławia, Wrocław 2011, s. 561.
  • Leksykon zieleni Wrocławia, Wrocław 2013, s. 403-404.
  • M. Łagiewski, Macewy mówią, Wrocław, Warszawa, Kraków, 1991, s. 39-40.
  • M. Łagiewski, Wrocławscy Żydzi 1850-1944. Zapomniany rozdział historii, Wrocław 2010, s. 32, 36-37.
  • Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk. Warszawa 2006, s. 1030.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: cmentarz żydowski
  • Chronologia: 1900 - 1902
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Lotnicza 51, Wrocław
  • Lokalizacja: woj. dolnośląskie, pow. Wrocław, gmina Wrocław
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy