Historia

Nekroplia została założona w 1900 roku, a otwarta dwa lata później w 1902 roku, kiedy to dokonano pierwszego pochówku. Projekt cmentarza, domu przedpogrzebowego, kaplicy i budynku zarządu sporządził Paul Ehrlich a pracami budowlanymi kierował Ernst Lux. Układ przestrzenny i nasadzenia zieleni zaprojektował Hugo Richter. Autorem monumentalnego malowidła na kopule kaplicy cmentarnej był wrocławski malarz Hans Rumsch. Kamieniarkę wykonała firma Zeidler und Wimmel z Bolesławca. W latach 1914-15 cmentarz powiększono w kierunku północnym. W 1920 roku urządzono kwaterę nazwaną polem honorowym z cenotafem poświęconym żołnierzom żydowskim poległym w I wojnie światowej, autorstwa Paula i Richarda Ehrlichów. W 1925 roku dokonano pierwszego pochówku na polu urnowym. W latach 1943-1944 w budynku zarządu cmentarza funkcjonowała stacja medyczna i mieszkania dla mieszanych małżeństw żydowsko-aryjskich. Pozostałe budynki oddano wojsku. Cmentarz od 1990 roku poddawany jest rewaloryzacji przez Gminę Wyznaniową Żydowską we Wrocławiu. Z pierwotnej zabudowy do dziś zachował się jedynie dom przedpogrzebowy z arkadowym łącznikiem prowadzącym niegdyś do kaplicy cmentarnej, którą wraz z budynkiem zarządu rozebrano w latach 60. XX wieku.

Opis

Cmentarz o powierzchni 12,1 hektarów położony między ul. Lotniczą, a Pilczycką, utrzymany został w konwencji parku krajobrazowego ze swobodnie zakomponowaną zielenią i zgeometryzowanym układem ścieżek. Założenie bramne poprzedzono półkolistym podjazdem. W południowej części nekropoli wytyczono na osi głównej aleję dębową, na zakończeniu której usytuowany jest cenotaf żołnierzy żydowskich poległych w I wojnie światowej. Aleję dodatkowo akcentowały grabowe żywopłoty i regularne nasadzenia drzew i krzewów. Ceglany budynek przedpogrzebowy z arkadowym łącznikiem (w częściowej ruinie), prowadzącym niegdyś do kaplicy cmentarnej, posadowiony jest w południowo-zachodniej części założenia. W części południowo-wschodniej usytuowany był dwupiętrowy budynek zarządu cmentarza, z kwiaciarnią, mieszkaniem ogrodnika i kancelarią w przyziemiu (nie zachowany). Osobliwością dendrologiczną porastającego cmentarz starodrzewu jest buk pospolity w odmianie płaczącej, zlokalizowany w najstarszej części nekropolii. Nagrobki o zróżnicowanej stylistyce, głównie modernistyczne.

Zabytek dostępny.

Oprac. Beata Sebzda, OT NID we Wrocławiu, 25-11-2015 r.