Historia

Pierwsze wzmianki o istnieniu parafii i kościoła w Wilkszynie pochodzą z 1335 roku. Od 1220 do 1810 roku wieś wraz z okolicznymi gruntami stanowiła uposażenie klasztoru cystersów w Lubiążu. W 1667 roku kościół opisany został jako drewniana budowla kryta gontem z kamiennym prezbiterium, sklepioną zakrystią, nawą nakrytą malowanym stropem oraz wolnostojącą dzwonnicą. Obecna, barokowa świątynia wzniesiona została w 1721 roku na miejscu wcześniejszej budowli, którą rozebrano. Pozostawiono jedynie mur ogradzający cmentarz przykościelny, wystawiony po 1610 roku. Przy wyposażeniu i wystroju nowej świątyni pracowali artyści zatrudnieni w lubiąskim opactwie cystersów m.in. Georg Wilhelm Neunhertz, autor malowideł sklepiennych. W 1909 roku kościół poddano restauracji, z tego też roku pochodzi portal w południowej ścianie nawy. W 1980 roku wzmocniono sklepienie oraz mury świątyni wieńcem i stalowymi kotwami, a także przeprowadzono remont dachu. Kolejne prace remontowe wykonano w latach 1972-1974 oraz 2010-2012 (odnowienie elewacji).

Opis

Kościół usytuowany na niewielkim wyniesieniu w centralnej części wsi, otoczony jest cmentarzem, który ogradza kamienno-ceglany, tynkowany mur z dwoma bramami. Przy bramie wschodniej, barokowa figura św. Jana Nepomucena z 1. połowy XVIII wieku ustawiona wtórnie na postumencie wieńczącym kapliczkę z przełomu XIX/XX wieku. Po drugiej stronie drogi barokowa plebania z 2. ćwierci XVIII wieku. Kościół barokowy orientowany, murowany, tynkowany, nakryty dwuspadowym, ceramicznym dachem. Salowy, na planie prostokąta z trójprzęsłową nawą i jednoprzęsłowym prezbiterium z półkolistą apsydą. Przy nawie od zachodu czworoboczna wieża, którą wieńczy cebulasty hełm z latarnią; od południa zakrystia z dachem trójspadowym. Elewacje świątyni dekorowane pilastrami w wielkim porządku, ujęte gzymsem wieńczącym w formie belkowania. Otwory okienne doświetlające prezbiterium i nawę zamknięte półkoliście, w wyrobionych w tynku, profilowanych, uszakowych obramieniach. W drugiej osi elewacji południowej kamienny portal z datą 1909 rok w nadprożu.

Wieża czworoboczna, o bogatej artykulacji na narożach, ujęta w dolnych kondygnacjach podziałem ramowym, w górnej pilastrami i gzymsem koronującym w formie belkowania. Otwory okienne zamknięte półkoliście, w tynkowych opaskach z przewiązkami i trapezowymi kluczami. Główny otwór wejściowy prowadzący do kruchty w przyziemiu wieży, zamknięty spłaszczonym łukiem odcinkowym, ujęty profilowanym, portalem z piaskowca. Wnętrze nakryte sklepieniem kolebkowym z lunetami, ozdobionym dekoracją sztukatorską oraz dwoma plafonami z freskami przedstawiającymi Trójcę Świętą oraz Trójcę Stworzoną (Świętą Rodzinę) z 1721 roku autorstwa G.W. Neunhertza (częściowo przemalowane w XIX wieku). W zakrystii sklepienie krzyżowe. Wyposażenie kościoła barokowe: ołtarz główny (1721), ołtarze boczne (2. połowa XVIII wieku i z XIX-wiecznymi uzupełnieniami), balaski (XVIII wiek), ambona (około 1721 rok) chrzcielnica (po 1721 roku), prospekt organowy (XIX/XX wiek), witraże z wrocławskiego warsztatu Adolpha Seilera (1877).

Zabytek dostępny.

Oprac. Beata Sebzda, OT NID we Wrocławiu, 20-12-2017 r.