Zbór ariański, ob. budynek mieszkalny, Ublinek
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Zbór ariański, ob. budynek mieszkalny

Ublinek

photo

Cenny przykład nowożytnej murowanej siedziby szlacheckiej, charakterystyczny dla małopolskiego budownictwa dworskiego w okresie XV-1. połowie XVII wieku. Należy on do grupy najlepiej zachowanych w Polsce obiektów związanych z kultem ariańskim.

Historia

Dwór w Ublinku wystawiono przed 1630 rokiem zapewne z inicjatywy Piotra Żórawskiego, ówczesnego właściciela części wsi i jego niezidentyfikowanego krewnego, co uprawdopodabniają umieszczone na portalu zewnętrznym data, herb i inicjały P. Z. oraz T. Z. (według księdza Jana Wiśniewskiego pod inicjałami T. Z. kryje się Tyburcy Żurawski). W XVII wieku znajdowała się w nim kaplica ariańska i mieszkanie obsługującego ją predykanta, o czym informuje opis budynku sporządzony przez proboszcza strzyżowskiego Jacka Struckiego między 1668 a 1711 rokiem. Od połowy XIX wieku po 1945 roku był on w rękach rodziny Winnickich. W latach 1944-1945 na skutek działań wojennych został uszkodzony. W 1946 roku rozparcelowano majątek Ublinek, a dwór przeznaczono na cele mieszkaniowe. W 1957 roku zrujnowany i opuszczony obiekt zabezpieczono, m.in.: wówczas wyremontowano dach. W kolejnych latach był doraźnie naprawiany. W 1988 roku został kupiony przez osobę prywatną, z której inicjatywy przeprowadzono jego kapitalny remont. Po 1997 roku prowadzono we wnętrzu prace budowlano-restauracyjne.

Opis

Nowożytny dwór usytuowany na wzniesieniu, we wschodniej części wsi, zajmuje parcele przy drodze do Strzyżowic, w sąsiedztwie dawnych zabudowań folwarcznych. Jest to budynek piętrowy, podpiwniczony na planie wydłużonego prostokąta ze skarpami w narożach. Wzniesiony został z kamienia łamanego i cegły, a także w całości wytynkowany. Nakryty jest dwuspadowym dachem. Ma skromne elewacje, od północy i południa trójkątne szczyty, a w narożach przysadziste skarpy. Główne wejście obiektu akcentuje kamienny portal o trójkątnym naczółku z „marmurowym” kartuszem z herbem Godziemba, inicjałami P. Z. i datą 1630; w nadprożu odrzwi umieszczony jest taki sam herb oraz inicjały T. Z. Wnętrze budowli na obu kondygnacjach podzielono na dwie, analogiczne części: prostokątny przedsionek ze schodami i większą od niego, zbliżoną do kwadratu salę. Pomieszczenia nakrywają sklepienia kolebkowe z lunetami (na parterze) i drewniane stropy (na piętrze). Na parterze przejście między przedsionkiem, a salą pokreśla kamienny portal z herbem Godziemba i inicjałami T.Z. | S.R.

Dostęp do zabytku ograniczony, własność prywatna - obiekt dostępny z zewnątrz.

Oprac. Łukasz Piotr Młynarski, OT NID w Kielcach, 23.12.2014 r.

Bibliografia

  • Karta ewidencyjna. Zbór Ariański. Ublinek, oprac. J. Skrzypczak, Tarnobrzeg 1996, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków Delegatura w Sandomierzu i Archiwum Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Warszawie.
  • Anusik Z., Własność ziemska w powiecie sandomierski w roku 1629, „Przegląd Nauk Historycznych” 2012, R. XI, nr 2, s. 25-80.
  • Doliwa-Klepacki Z. M., Dwory i dworki oraz ich właściciele w województwie świętokrzyskim, t. 1, Ostrowiec Świętokrzyski 2013, s. 527-530.
  • Juszczyk E., Ublinek tzw. Zbór Ariański. Dokumentacja naukowo-historyczna. Wykonana na zlecenie Woj. Konserwatora Zabytków w Tarnobrzegu, Sandomierz 1986, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków Delegatura w Sandomierzu.
  • Juszczyk E., Kamienica-dwór w Ublinku (dawny dwór ariański), „Zeszyty Sandomierskie. Biuletyn Towarzystwa Naukowego Sandomierskie” 1997, nr 7, s. 12-13.
  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. 3: Województwo kieleckie, red. J. Z. Łoziński i B. Wolff, z. 7: Powiat opatowski, oprac. K. Kutrzebianka i in., Warszawa 1959, s. 114-115.
  • Przypkowski T., Zabytki reformacji w Kielecczyźnie, [w:] Studia renesansowe, red. M. Walicki, Wrocław 1956, s. 57-86.
  • Wiśniewski J., Dekanat opatowski, Radom 1907, reprint Kielce 2000, s. 433-434.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: architektura sakralna
  • Chronologia: przed 1630 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Ublinek
  • Lokalizacja: woj. świętokrzyskie, pow. opatowski, gmina Lipnik
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy