1777-86, tzw. Ogrójcem z XVIII wieku stanowi bardzo cenny zespół architektoniczny. Kult maryjny w Tursku i okolicy znany od połowy XVIII wieku, związany jest z ludowym drzeworytem z wizerunkiem Matki Boskiej i śś. Michała, Katarzyny i Barbary, przeniesionej z kościoła w Lenartowicach. Miejsce niezwykle ważne na wielkopolskich szlakach pielgrzymkowych. Zespół obok niewątpliwych walorów zabytkowych przedstawia również unikatowe wartości niematerialne. Miejsce zwyczajowo nazywane wiejską Częstochową Wielkopolski.

Historia

Tursko pojawia się w źródłach w 1271 roku. Parafia wzmiankowana w 1412 roku. W XV i XVI wieku Tursko należało do rodziny Turskich. Od XVI - XVIII w. istniały dwie wsie: Tursko Wielkie i Tursko Małe, które były powiązane z dobrami gołuchowskimi. W 1702 roku zbudowano nowy, drewniany kościół, w miejscu starego cmentarza, nieopodal istniejącej obecnie plebanii. Murowany kościół, istniejący do dziś, usytuowano w nowym miejscu, a powstał on w l. 1777-1806 z fundacji kasztelanowej kaliskiej Anny ze Swinarskich Chlebowskiej. Konsekrowano go w 1802 roku. Budowa nowego kościoła wiąże się z cudownym przeniesieniem drzeworytu ludowego z kościoła w Lenartowicach w 1767 roku. Drzeworyt uznany został za „łaskami słynący” przez konsystorz w Łowiczu już w 1764 roku. Kolorowany drzeworyt przedstawia Matkę Boską, św. Michała, św. Katarzynę i św. Barbarę. Na srebrnej sukience widnieje data 1767 r. Najpierw umieszczono go w starym drewnianym kościele. Nowy murowany kościół ukończono w 1786 roku. Przed frontem kościoła, w końcu XVIII w. powstał tzw. Ogrójec, gdyż właśnie w tym miejscu miał „upaść” cudowny obraz po przeniesieniu. Kult Matki Boskiej Turskiej żywy jest do czasów obecnych. Kościół odnowiono w 1 poł. XIX wieku. W 1968 r. miał miejsce remont kościoła, a na jego sklepieniach wykonano polichromię związaną z historią sanktuarium. Dnia 1 września 1968 r. kardynał Stefan Wyszyński dokonał koronacji obrazu, a na wieży kościelnej zawieszono trzy dzwony. W 2001 r. miało miejsce malowanie wnętrza kościoła.

Opis

Wieś Tursko położona jest w odległości ok. 2 km na północ od Gołuchowa, przy szosie asfaltowej z Jedlca, przez Pleszówkę do Brzezia. 2 km na wschód od wsi rozciąga się szeroka dolina rzeki Prosny. We wschodniej części wsi nieopodal zbocza doliny usytuowany był pierwotnie kościół. Obecny powstał ok. 400 metrów dalej na wschód, w pobliżu zespołu dworskiego. Na płd.-wsch. od terenu kościelnego usytuowano cmentarz grzebalny. Świątynia otoczona dawnym cmentarzem na rzucie zbliżonym do kwadratu, obwiedzionym ceglanym, otynkowanym parkanem. Cmentarz dostępny przez bramę od południa i zachodu. Wokół kościoła znajduje się ciąg komunikacyjny. W części płd.-wsch. znajdują się nagrobki, a przy obrzeżu wiekowe lipy. W części wschodniej ustawiono letni ołtarz odpustowy. Od zachodu z terenem przy kościele graniczy tzw Ogrójec na rzucie koła. Na zachód rozciąga się tzw. Plac Koronacyjny utworzony po II wojnie światowej z alejami akacjowymi.

Kościół pw. św. Andrzeja Apostoła to świątynia orientowana, murowana z cegły, otynkowana, trzynawowa, w typie bazyliki, z wieżą od zachodu. Prezbiterium równej szerokości i wysokości z nawą główną, zamknięte ścianą prostą. W przedłużeniu naw bocznych, przy prezbiterium od północy zakrystia, od południa skarbczyk. Ponad nimi znajdują się loże otwarte półkolistymi oknami na kościół. Imponująca bryła kościoła zwieńczona dwuspadowym dachem pokrytym blachą (pierwotnie była to dachówka). Wieża na rzucie kwadratu, z kruchtą w przyziemiu, trójkondygnacyjna, opilastrowana, z oknami i wnękami zamkniętymi półkoliście, nakryta płaskim daszkiem, nie dominuje nad bryłą kościoła. Wewnątrz nawa główna otwarta do bocznych arkadami. Sklepienia kolebkowe na gurtach. Chór muzyczny trójarkadowy z kopułą. Wyposażenie kościoła z XVIII I XIX wieku. Obraz Matki Boskiej Turskiej, to malowany drzeworyt ludowy, umieszczony w polu środkowym ołtarza głównego. Oprócz Matki Bożej przedstawiono na nim wizerunki śś Michała, Barbary i Katarzyny. W centralnej części murowanego z cegły, otynkowanego z wnękami i prześwitami Ogrójca, który usytuowano na zachód od świątyni, znajduje się kamienny słup z rzeźbą Matki Boskiej Turskiej oraz rzeźbami świętych we wnękach, jak na drzeworycie w kościele. W otoczeniu tego słupa znajduje się piasek, któremu wierni przypisują właściwości lecznicze. Słup postawiono w miejscu cudownego objawienia w 1764 roku, miejscu gdzie miał upaść obraz po przeniesieniu z kościoła w Lenartowicach.

Zabytek dostępny. Możliwość zwiedzania po wcześniejszym uzgodnieniu. Bliższe informacje na temat parafii oraz godziny Mszy Św. są podane na stronie internetowej parafii i diecezji poznańskiej: www.diecezjakaliska.pl

oprac. Teresa Palacz, OT NID w Poznaniu, 10-12-2015 r.