Kamienica pod Gwiazdą, ob. oddział Muzeum Okręgowego, Toruń
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kamienica pod Gwiazdą, ob. oddział Muzeum Okręgowego

Toruń

photo

Wybitny przykład dobrze zachowanej, choć wielokrotnie przebudowywanej, bogatej kamienicy mieszczańskiej, z renesansowo-barokowym detalem architektonicznym i wyposażeniem wnętrza. Wartością zabytku są widoczne ślady licznych przekształceń, przeprowadzonych w kilku epokach stylowych - od gotyku, przez renesans i barok, po klasycyzm. Barokowe schody drewniane należą do najpiękniejszych zachowanych tego typu elementów wystroju w Polsce. Kamienica pod Gwiazdą jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych zabytków Torunia, mającym także wartość historyczną - jednym z jej właścicieli był m.in. Filippo Buonaccorsi (zwany Kallimachem), humanista i nauczyciel synów króla Kazimierza Jagiellończyka.

Historia

Początki kamienicy sięgają zapewne przełomu XIII i XIV wieku. W XIV wieku była to kamienica dwutraktowa, podpiwniczona, z oficyną po północnej stronie działki. Pierwsza udokumentowana przebudowa nastąpiła około połowy XV stulecia. Powstała wówczas wielka sień, rozbudowano także tylny trakt. Kamienica miała wtedy jedno piętro, drewniane stropy i prawdopodobnie kręcone schody. Kolejna przebudowa nastąpiła w 2. połowie XVI wieku - kamienicę podwyższono o kolejne piętro i przebudowano wnętrze. Z tego okresu zachowały się m.in. elewacja podwórzowa, galeryjki w trakcie środkowym pięter, renesansowe polichromie na belkach stropu wielkiej sieni i sali tylnego traktu na parterze. Był to wówczas budynek trzypiętrowy, podpiwniczony, z oficyną od strony podwórza. Dobudowana część piwnic pod oficyną otrzymała sklepienie kolebkowe. Przebudowano wtedy zapewne również fasadę - z gotyckiej na renesansową. U schyłku XVII wieku ówczesny właściciel - Johann Georg Zöbner - dokonał kolejnej przebudowy kamienicy, nadając jej znany do dziś, barokowy kostium. Fasada uzyskała bogatą dekorację z ornamentem roślinnym i umieszczoną na szczycie gwiazdą, od której budynek wziął swoją tradycyjną nazwę. Dodano wówczas piaskowcowy portal, zdobiony ornamentem roślinnym i dwiema postaciami aniołów. W dużej sieni pojawiły się drewniane rzeźbione schody kręcone z figurą Minerwy i lwem podtrzymującym tarczę z datą „1697”. Na przełomie XVIII i XIX stulecia w sali przedniego traktu na pierwszym piętrze powstała klasycystyczna polichromia iluzjonistyczna. W 1856 roku na miejscu kaptura kominowego pojawiły się drugie kręcone schody (żeliwne), łączące parter z piętrami. W XIX wieku, oprócz mieszkań na wyższych kondygnacjach, na zapleczu kamienicy funkcjonowała fabryka mydła, należąca do jej ówczesnego właściciela - Johanna Michaela Wendischa, z kolei w wielkiej sieni mieścił się sklep. W 1905 roku przekształcono budynek na kamienicę czynszową. W latach 1967-1969 w budynku przeprowadzono prace budowlano-konserwatorskie, których celem był powrót do układu przestrzennego domu renesansowego przy wyeksponowaniu wartościowych elementów z innych epok. Portal wejściowy został z powrotem przesunięty na oś środkową, wnętrze zaś przystosowano do celów ekspozycyjnych dla Muzeum Okręgowego w Toruniu. W 1970 roku w kamienicy otwarto Galerię Sztuki Dalekiego Wschodu (obecnie Zbiory Sztuki Orientu).

Opis

Kamienica usytuowana na wschodniej pierzei Rynku Staromiejskiego. Fasada w kostiumie późnobarokowym, renesansowy układ przestrzenny wnętrza, z zachowanymi partiami domu gotyckiego. Budynek dwupiętrowy, podpiwniczony, zbudowany z cegły na kamiennym fundamencie. Stropy i przepierzenia drewniane. Fasada trójosiowa, wielokondygnacyjna, dekorowana sztukateriami z późnobarokowym ornamentem florystycznym. Szczyt zwieńczony gwiazdą. Na osi środkowej portal piaskowcowy z dekoracją barokową. Elewacja podwórzowa renesansowa. Wnętrze dwutraktowe na parterze oraz trójtraktowe na piętrach i w piwnicach. W tylnym trakcie parteru korytarz wychodzący na podwórze. Na stropach pomieszczeń parteru i pierwszego piętra polichromie renesansowe i barokowo-manierystyczne. Barokowe schody kręcone drewniane, rzeźbione, drugie schody żeliwne, neostylowe, wstawione w XIX wieku. Zachowało się pięć par drzwi intarsjowanych z połowy XVIII wieku.

Zabytek dostępny. Obiekt jest siedzibą Działu Kultur Pozaeuropejskich Muzeum Okręgowego w Toruniu. Mieszczą się w nim: ekspozycja stała sztuki dalekowschodniej „Świat Orientu”, sala wystaw czasowych (na drugim piętrze w przednim trakcie), pomieszczenia do lekcji muzealnych (w piwnicy), salonik klasycystyczny (na pierwszym piętrze w przednim trakcie). Na podwórzu urządzono ogród o cechach orientalnych wraz z dobudowaną wiatą - pawilonem nawiązującym do pawilonów chińskich. Ekspozycje w Kamienicy pod Gwiazdą są dostępne dla zwiedzających codziennie oprócz poniedziałków przez cały rok (szczegółowe informacje na stroni internetowej muzeum: http://www.muzeum.torun.pl/strona-30.html).

Oprac. Adam Paczuski, NID OT w Toruniu, 26.06.2014 r.

Bibliografia

  • Tajchman J., Kamienica „Pod Gwiazdą” w Toruniu i jej problematyka konserwatorska, „Acta Universitatis Nicolai Copernici. Nauki Humanistyczno-Społeczne. Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo”, t. XXV, z. 280, Toruń 1994.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: budynek mieszkalny
  • Chronologia: XIII-XIX w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Rynek Staromiejski 35, Toruń
  • Lokalizacja: woj. kujawsko-pomorskie, pow. Toruń, gmina Toruń
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy