Baszta miejska, tzw. Krzywa Wieża, Toruń
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Baszta miejska, tzw. Krzywa Wieża

Toruń

photo

Zabytek znajduje się na obszarze pomnika historii „Toruń - Stare i Nowe Miasto”, jest przykładem typowej baszty w zespole średniowiecznych, miejskich murów obronnych. W związku z pobudowaniem jej w niestabilnym gruncie uległa pochyleniu co sprawiło, że stała się jednym z symboli średniowiecznego Torunia.

Historia

Baszta zbudowana została u schyłku XIII wieku bądź w początkach XIV wieku. Wielokrotnie ją przebudowywano i modernizowano co wiązało się z jej dostosowywaniem do zmieniających się potrzeb militarnych, sposobem użytkowania. Według I. Sławińskiego, który przeprowadził w latach 70. XX wieku badania architektoniczne, baszta powstała w kilku fazach budowlanych. Pierwsza faza (schyłek XIII wieku - początek XIV wieku) wiąże się z budową nadwiślańskiego ciągu murów starego miasta. W drugiej fazie (1. połowa XIV wieku) baszta prawdopodobnie miała trzy kondygnacje: piwnicę, parter i pierwsze piętro z wyjściem na mury obronne. W trzeciej fazie (2. połowa XIV wieku) nadbudowano drugie, trzecie i czwarte piętro z blankowaniem korony. W fazie czwartej (XV wiek) zamurowano wręby krenelaża, prawdopodobnie w celu uzyskania podparcia dla dachu. W wieku XV nastąpiło wyraźne pochylenie wieży o czym świadczą m.in. pochylone otwory w całej budowli. W fazie piątej (prawdopodobnie XVIII wiek) dokonano zmian konstrukcyjnych w związku z pochyleniem przebudowując stropy i klatkę schodową, co wiązać należy z przystosowaniem baszty dla potrzeb karceru dla kobiet. W fazie szóstej (1. połowa XIX wieku) wieża miała ścianę ryglową w parterze i na pierwszym piętrze. Przesklepiono w tym czasie piwnice, wykonano z wnętrza parteru klatkę schodową do piwnicy, zmieniono dach na pulpitowy z pokryciem papowym. Zmiany te nastąpiły zapewne w związku z ulokowaniem w baszcie w 1826 r. kuźni i mieszkania dla rusznikarza. W fazie siódmej (2. połowa XIX wieku - początek XX wieku) wymiana w parterze i pierwszym piętrze ściany ryglowej na murowaną, zbudowano zewnętrzną klatkę schodową na pierwsze piętro, wprowadzono podziały wewnętrzne, założono instalację sanitarną, gazową i elektryczną. Do 1973 roku wieża służyła do celów mieszkalnych.

Opis

Krzywa Wieża znajduje się przy ulicy Pod Krzywą Wieżą 1/3. Baszta stanowi południowo-zachodni narożnik  średniowiecznych murów obronnych starego miasta. Zlokalizowana jest w odcinku murów pomiędzy Bramą Klasztorną a wylotem ulicy Kopernika (miejscu po nieistniejącej Bramie Starotoruńskiej). Gotycka baszta miejska zbudowana jest na planie rombu. Czterokondygnacyjna, zasadniczo jednoelementowa bryła budowli, w poziomie pierwszego piętra ma po stronie zachodniej zewnętrzną latrynę (współcześnie zrekonstruowaną) zbudowaną na planie ćwiartki koła, opartą o ścianę baszty i mur obwodowy miasta. Od strony wschodniej do baszty dobudowane są współcześnie drewniane schody, z zadaszonym podestem, prowadzące na pierwsze piętro. Wieża nakryta jest dachem pulpitowym osłoniętym od strony wschodniej, południowej i zachodniej murem obwodowym baszty. Budowla pochylona jest w kierunku północnym o około 6°. Ściany: wschodnia, południowa i zachodnia są ceglane, nietynkowane, do pierwszego piętra włącznie murowane w wątku polskim a wyżej w wendyjskim. Ponadto ściany zdobione są gotyckimi fryzami wgłębnymi wyznaczającymi  pierwotne kondygnacje oraz fryzem wypukłym, koniczynkowym pod koroną baszty. Ściana północna, z nadwieszonymi kondygnacjami, wykonana jest w konstrukcji ryglowej z ceglanym, tynkowanym wypełnieniem. Parter i piętra baszty składają się z klatki schodowej prowadzonej w ścianie wschodniej oraz  jednego pomieszczenia na każdej kondygnacji. Na drugim i trzecim piętrze znajdują się kominki współcześnie zrekonstruowane.

Zabytek dostępny z zewnątrz, wewnątrz znajduje się restauracja.

Oprac. Robert Kola i Leszek Kotlewski, OT NID w Toruniu, 22.10.2014 r.

Bibliografia

  • Sławiński I., Badania architektoniczne baszty Krzywej Wieży - przy ul. Krzywej Wież 1/3 w Toruniu, Toruń 1974, maszynopis.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: architektura obronna
  • Chronologia: XIII/XIV w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Pod Krzywą Wieżą 1/3, Toruń
  • Lokalizacja: woj. kujawsko-pomorskie, pow. Toruń, gmina Toruń
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy