Cerkiew, Topolany
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Cerkiew o bardzo prostej bryle, bez wyraźnych cech stylowych, ale przekształconej w niewielkim tylko stopniu (nadbudowa dzwonnicy). Przykład typowej świątyni unickiej z pogranicza Podlasia i Grodzieńszczyzny.

Historia

Początki parafii w Topolanach są nieznane, Być może cerkiew istniała już w XVII wieku. Na unię brzeską przeszła dopiero w wieku XVIII. Obecna świątynia została wzniesiona prawdopodobnie przed 1769 roku (w tym roku umarł bp Jerzy Bułhak, którego antymis znajdował się w cerkwi) z fundacji Radziwiłłów. Zarówno w wizytacji z 1773, jak i 1804 roku opisywana była jako nadająca się do remontu. Prawdopodobnie remont został przeprowadzony w XIX wieku i wówczas dobudowano nad kruchtą wieżyczkę-dzwonnicę. Parafia topolańska została zlikwidowana w 1835 roku, a jej wiernych przyłączono do cerkwi w Potoce. Parafię odnowiono w 1856 roku już jako prawosławną, ale po I wojnie światowej ponownie ją rozwiązano. Reaktywacja parafii nastąpiła w 1940 roku.

Opis

Cerkiew położona w zachodniej części wsi na placu w kształcie wrzeciona, na ogrodzonym murem cmentarzu przycerkiewnym. Orientowana, wybudowana w stylu budownictwa ludowego. Cerkiew trójdzielna. Złożona z prostokątnego korpusu nawowego, pięciobocznego prezbiterium połączonego od pn. z niewielką zakrystią i prostokątnej w planie kruchty zwieńczonej smukłą dzwonnicą. Nawa i prezbiterium przekryte dachem o wspólnej kalenicy, dwuspadowym nad nawą i pięciospadowym (zwieńczonym kopułką) nad prezbiterium. Nad zakrystią dach pulpitowy; nad kruchtą trójspadowy, w którym wmontowana ośmioboczna wieżyczka nakryta ostrosłupowym hełmem z kopułką, obwiedziona pod okapem profilowanym gzymsem. Przed wejściem dwuspadowy daszek na dwóch słupach.

Drewniany, w konstrukcji zrębowej (najwyższa kondygnacja dzwonnicy w konstrukcji szkieletowej), na podmurówce, dachy pokryte blachą. Ściany szalowane pionowo, spięte lisicami. Otwory okienne prostokątne, wypełnione wielokwaterowymi oknami. Otwory głosowe dzwonnicy zamknięte półkoliście; w nadślemioniach dekoracja z listewek w formie gwiazdy. Stolarka okienna i drzwiowa drewniana. Stropy i podłogi drewniane.

Wnętrze jednoprzestrzenne, nakryte płaskim stropem. Prezbiterium wydzielone ikonostasem. Nad wejściem chór muzyczny osłonięty drewnianą ażurową balustradą. Wyposażenie: XIX-wieczny eklektyczny ikonostas.

Zabytek dostępny dla zwiedzających.

Oprac. Grażyna Rogala, OT NID w Białymstoku, 23.12.2014 r.

Bibliografia

  • Księga wizyty dziekańskiej dekanatu podlaskiego przeze mnie księdza BAzylego Benedykta Guttorskiego dziekana podlaskiego, plebana golniewskiego w roku 1773 miesiąca Novembra dnia 17 iuxta vetus kalendarza sporządzona, oprac. J. Maroszek, W. F. Wilczewski, Białystok 1996, str. 118-130.
  • Maroszek J., Dziedzictwo unii kościelnej w krajobrazie kulturowym Podlasia 1596-1996, Białystok 1996, str. 29, 41.
  • Nos L., Monografia gminy Michałowo, Białystok 1996, str. 187-189.
  • Sosna G., Troc-Sosna A., Cerkiewna własność ziemska na Białostocczyźnie w XV-XX wieku, Białystok 2004, str. 696-697.
  • http://www.przegladprawoslawny.pl/articles.php?id_n=3209&id=8

Informacje ogólne

  • Rodzaj: cerkiew
  • Chronologia: poł. XVIII w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Topolany
  • Lokalizacja: woj. podlaskie, pow. białostocki, gmina Michałowo - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy