Kościół parafialny pw. św. Barbary, Tomice
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół parafialny pw. św. Barbary

Tomice

photo

Świątynia w Tomicach jest przykładem gotyckiej architektury sakralnej w Wielkopolsce. Reprezentuje typ wiejskiego kościoła bez wieżowego, genezą nawiązujący do budownictwa sakralnego Marchii i Pomorza. Wybudowany w 1463 r., był jednym z pierwszych kościołów okręgu poznańskiego, stał się wzorem dla szeregu sąsiednich kościołów (w Sobocie, Konarzewie, Niepruszewie, Chojnie, Spławiu i Tarnowie Podgórnym). Na uwagę zasługuje renesansowa płyta nagrobna Mikołaja Tomickiego z 1524 r. Powstała ona w Norymberdze w warsztacie Vischrów i została uznana za jedno z najlepszych dzieł tej epoki w Wielkopolsce.

Historia

Tomice, wieś prywatna, należały do Łodziów Tomickich, o których najstarsza wzmianka pojawiła się w źródłach w 1391 r. Pierwszy murowany kościół zbudował Mikołaj Tomicki, chorąży poznański w 1463 r. Parafia została wydzielona z parafii w Słupi w 1452 r., jednak kapituła cofnęła swoje zezwolenie z powodu szkód wyrządzonych w ich wsi Lisowki przez Tomickiego. Z okazji konsekracji biskup poznański Andrzej Bninski wystawił przywilej erekcyjny parafii pw. św. Barbary i św. Magdaleny 14 marca 1463 r. Około 1560 r. Jan Tomicki przekazał kościół innowiercom. Dopiero w 1600 r. jego syn Piotr przywrócił go katolikom. Staraniem księżnej Doroty z Broniszów Jabłonowskiej około 1770 r. przeprowadzono modernizację świątyni. Przesklepiono nawę i prezbiterium, zmodernizowano elewację frontową, zmniejszono okna, nadano barokowy wystrój wnętrzu świątyni.

Opis

Kościół usytuowany jest w południowej części wsi, na niewielkim wzniesieniu, w otoczeniu dawnego cmentarza (przy ul. Spadzistej w pobliżu skrzyżowania z ul. Szkolną). Otacza go kamienny niski mur, miejscami wsparty przyporami.

Jest to orientowany, murowany z cegły i częściowo otynkowany gotycki kościół jednonawowy, pięcioprzęsłowy z trójkątnie zamkniętym prezbiterium. Przylegają do niego: od północy zakrystia i od strony południowej kruchta. Wnętrze nawy, pierwotnie nakrywał drewniany strop, obecnie jest to założone w XVIII w. sklepienie żeglaste na gurtach. W pozostałych pomieszczeniach, zakrystii i kruchcie znajdują się sklepienia kolebkowe. Korpus główny kościoła nakryty został dachem dwuspadowym, przechodzącym nad prezbiterium w dach wielopołaciowy. Nad zakrystią znajduje się stromy dach jednopołaciowy, a nad kruchtą dwuspadowy. Wszystkie dachy pokryte są dachówką.

Budowla jest masywna, murowana z cegły w wiązaniu gotyckim, z użyciem zendrówki, opięta została szerokimi, otynkowanymi, uskokowymi szkarpami. Elewację zachodnią wieńczy zmodernizowany w XVII w. szczyt o falistym kształcie, którego otynkowaną płaszczyznę dzielą wąskie lizeny przechodzące w sterczyny. Niską kruchta wieńczy ceglany trójkątny szczyt, rozczłonkowany trzema ostrołukowymi blendami, z zachowaną w środkowej blendzie dekoracją roślinną. Na elewacjach, widoczne są zarysy wielkich, gotyckich okien, zwężonych i skróconych w XVIII w.

Zachowało się barokowe wyposażenie kościoła: ołtarz główny z poł. XVII w., lewy ołtarz boczny z 1770 r., prawy ołtarz z 1 poł. XVIII w. oraz barokowa ambona i wczesnobarokowa chrzcielnica z 1 poł. XVII w.

Z dawnego wystroju przetrwała spiżowa płyta nagrobna chorążego Mikołaja Tomickiego (zm. 1470 r.), powstała w Norymberdze w warsztacie Vischrów w 1524 r., uznana za jedno z najlepszych dzieł renesansu w Wielkopolsce.

Kościół jest dostępny. Możliwość zwiedzania wnętrza świątyni po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym. Bliższe informacje oraz godziny Mszy Św. podane są na stronie internetowej Archidiecezji Poznańskiej, www.archpoznan.pl

oprac. Radomiła Banach, OT NID w Poznaniu, 22-09-2015 r.

Bibliografia

  • J. Łukaszewicz, Krótki opis historyczny kościołów parochialnych w dawnej diecezji poznańskiej, Poznań 1858, s.259-61.
  • Gotyckie kościoły w Wielkopolsce, koncepcja, teksty i wybór fotografii P. Maluśkiewicz, Poznań 2008, s. 264-65.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. V, z. 20: powiat poznański, Warszawa 1977, s. 49-51.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1463 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Spadzista 4, Tomice
  • Lokalizacja: woj. wielkopolskie, pow. poznański, gmina Stęszew - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy