synagoga, ob. dom kultury, Szydłów
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

synagoga, ob. dom kultury

Szydłów

photo

Późnogotycka, murowana synagoga z końca XVI w. z wystrojem późnorenesansowym. Jedna z dwóch najstarszych, zachowanych synagog w woj. świętokrzyskim, ze znaczącym udziałem oryginalnej substancji i wystroju.

Historia

Początki osadnictwa żydowskiego w Szydłowie należy zapewne wiązać jeszcze z końcem XIV w. Gmina wyznaniowa powstała zapewne w 1. poł. XV w. Podlegała jurysdykcji kahału krakowskiego. W XV-XVI w. Żydzi otrzymali liczne przywileje. W okresie przedrozbiorowym szydłowska gmina żydowska była siedzibą jednego z okręgów ziemstwa krakowsko-sandomierskiego. Podlegała jurysdykcji kahału krakowskiego. Synagoga została zbudowana jeszcze w XVI w. (budowę rozpoczęto po 1534 r., a w 1564 r. obiekt był już skończony). Przypuszczalnie w 1699 r. wykonano polichromie ścian Sali modlitw. Kolejne malowidła, w 1784 r., wykonał Jehuda Lejb. Z czasem (najprawdopodobniej w XVIII w.) do synagogi, w której mieściła się tylko sala modlitw, pełniąca rolę Sali zebrań, dobudowano murowano-drewnianą przybudówkę, w której umieszczono na parterze przedsionek oraz na piętrze babiniec. W końcu XIX w. bóżnica uległa pożarowi, w trakcie którego wystrój malarski świątyni został zniszczony. Obiekt odbudowano w latach 20. XX w. Ponownie został on zniszczony podczas II wojny światowej. Po jej zakończeniu mieściło się tu kino i magazyn. W latach 1978-81 budynek został poddany gruntownemu remontowi połączonemu z elementami rekonstrukcji (na podstawie widoków archiwalnych) oraz przystosowaniu dla funkcji Ośrodka Kultury. Wówczas odnaleziono też pod podłogą przybudówki ukryte tam wyposażenie d. bóżnicy - odblaśnice i kinkiety z XVII-XX w., które zostały odnowione lub zrekonstruowane. Wtedy także zabiałkowano pozostałe ślady polichromii. Obecnie w budynku działa Gminne Centrum Kultury, które prowadzi m.in. punkt informacji turystycznej; w głównej Sali znajduje się rodzaj muzeum z eksponatami związanymi z kulturą żydowską. W trakcie prac badawczych, przygotowujących obiekt do aktualnie prowadzonej kompleksowej rewaloryzacji, odkryto wiele przedmiotów związanych z codziennym życiem żydowskich mieszkańców miasta oraz ślady otaczających synagogę zabudowań.

Opis

Dawna synagoga znajduje się w obrębie murów obronnych w północnej części miasteczka. Wystawiono ją na planie prostokąta, w stylu późnorenesansowym z elementami gotyckimi. Jest to orientowany, jednoprzestrzenny budynek, murowany z kamienia i otynkowany, z elewacjami wzmocnionymi szkarpami i zwieńczonymi późnogotyckim gzymsem kapnikowym, nakryty dachem pogrążonym za murem attykowym z blankami; okna zamknięte półkolistymi łukami. Od zachodu dostawiono murowano-drewnianą, piętrową przybudówkę (krytą dachem gontowym czterospadowym), gdzie w parterze znajduje się wejście do budynku. Dawniej na piętrze był babiniec, otwarty na główną salę półkolistymi, rozglifionymi okienkami. Wnętrze budynku zostało częściowo przebudowane. Dawna sala modlitw obniżona jest w stosunku do poziomu gruntu i sklepiona kolebką z lunetami, ozdobioną późnorenesansową dekoracją stiukową. Występują tu cienkie żebra podkreślające szwy lunet, rzeźbione wsporniki zwieńczone wolutowo oraz rozetowe zworniki. W Sali zachowały się : późnorenesansowy Aron ha-kodesz z pocz. XVII w. (szafa ołtarzowa służąca do przechowywania zwojów Tory) poprzedzona kamiennymi schodkami, pochodzące z k. XVIII w polichromie autorstwa Jehudy Lejba oraz sztukaterie, a także kinkiety i żyrandole z XVII-XIX w.

Zabytek dostępny


Nina Glińska, NID OT Kielce, 23-03-2018

Bibliografia

  • Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa, Synagoga, oprac. Z. Łabęcki, Kielce 1994, archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Kielcach i Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Warszawie;
  • Bergman E, Jagielski J., Zachowane synagogi i domy modlitwy w Polsce – katalog, Warszawa 1996;
  • Penkalla A., Żydowskie ślady w województwie kieleckim i radomskim, Radom 1992, s. 92-95
  • Urbański K., Almanach gmin żydowskich województwa kieleckiego w latach 1918-1939, Kielce 2007, s. 152-153
 

Informacje ogólne

  • Rodzaj: synagoga
  • Chronologia: 1534 - 1564
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Targowa 3, Szydłów
  • Lokalizacja: woj. świętokrzyskie, pow. staszowski, gmina Szydłów
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy