Historia

Pierwszy drewniany kościół w Suwałkach pw. Świętego Krzyża zaczęto budować w 1710 roku, a opiekę duszpasterską sprawowali w nim - w imieniu wigierskich Kamedułów, właścicieli miasta - Bernardyni z Tykocina. Pełnoprawną parafię ustanowiono dopiero w 1788 roku. W 1834 roku z powodu złego stanu technicznego kościół ten został rozebrany. Zastąpiła go okazała murowana świątynia, wzniesiona w latach 1820-1829 z inspiracji gen. Józefa Zajączka, namiestnika Królestwa Polskiego, według projektu Chrystiana Piotra Aignera. Już w trakcie budowy konieczna była m.in. naprawa dachu. W latach 1843-1845 kościół przeszedł kolejny remont; wykonano wówczas trzy drewniane ołtarze oraz przywieziono z klasztoru wigierskiego obrazy ołtarzowe i figury św. Romualda i św. Benedykta, które zostały ustawione przed wejściem do świątyni. 14 września 1845 roku miała miejsce uroczysta konsekracja kościoła. W 1856 roku nad fasadą nadbudowano wieże, powiększono półkoliste okna, naprawiono dach i strop. Kolejne przebudowy świątyni wiązały się ze wzrostem liczby parafian: w 1881 roku dostawiono do wschodniej elewacji kościoła kaplicę pw. Zbawiciela Jezusa Chrystusa, zaś w 1883 roku dobudowano do elewacji zachodnią kaplicę pw. św. Anny, a w 1888 roku za prezbiterium wzniesiono zakrystię. W 1919 roku w kościele odbyły się uroczystości włączenia Suwałk w granice odrodzonej Polski. W czasie II wojny światowej kościół, jako jedyna świątynia rzymskokatolicka w mieście pełnił funkcję religijną. W nocy z 22 na 23 października 1944 roku wycofujący się Niemcy wysadzili obie kościelne wieże, niszcząc przy okazji fasadę, stropy i dach świątyni. Kościół wyremontowano wkrótce po wojnie, a wieże odbudowano w 1961 roku. W 1992 roku, w związku z utworzeniem diecezji ełckiej, kościół pw. św. Aleksandra został podniesiony do godności konkatedry.

Opis

Kościół usytuowany w centrum Suwałk, w północnej pierzei rynku (Plac Marszałka Józefa Piłsudskiego), zwrócony prezbiterium na północ. Poprzedzony szerokimi schodami ujętymi ławami, na których stoją kamienne figury św. Benedykta i św. Romualda. Klasycystyczny. Na rzucie krzyża, dwuwieżowy, o prostopadłościennym korpusie nawowym poprzedzonym od frontu masywnym portykiem, z dwiema kaplicami bocznymi i zakrystią za prezbiterium złożoną z trójbocznie zamkniętej parterowej części środkowej i dwóch piętrowych aneksów bocznych. Murowany z cegły, dach pobity blachą. Przed fasadą portyk złożony z sześciu toskańskich kolumn dźwigających belkowanie z fryzem metopowo-tryglifowym i trójkątny naczółek obwiedziony gzymsem. W narożach trójkondygnacyjne, czworoboczne wieże nakryte dzwonowatymi hełmami, przeprute w dwóch górnych kondygnacjach arkadowymi otworami głosowymi. Kondygnacje wież rozdzielone belkowaniem (w najniższej kondygnacji z gzymsem kroksztynowym); ściany najwyższych kondygnacji podzielone pilastrami toskańskimi wspartymi na gzymsie podokiennym. Pomiędzy wieżami ściana z półkolistym oknem zwieńczona profilowanym gzymsem i trójkątnym naczółkiem. Boczne elewacje korpusu głównego i kaplic podzielone pilastrami toskańskimi dźwigającymi belkowanie z fryzem tryglifowo-metopowym, przeprute prostokątnymi oknami zamkniętymi półkoliście, pomiędzy którymi biegnie profilowany gzyms. Elewacja tylna w partii prezbiterium zwieńczona fryzem z gzymsem na kroksztynach i trójkątnym szczytem, przepruta dużym półkolistym oknem witrażowym. Boczne aneksy zakrystii obwiedzione profilowanym gzymsem kordonowym i belkowaniem z fryzem tryglifowo-metopowym.

Wnętrze pseudohalowe, podzielone na trzy nawy dwoma rzędami jońskich kolumn dźwigających pełne belkowanie z kroksztynowym gzymsem. Nawa główna, szersza od bocznych, przekryta pozornym sklepieniem kolebkowym na gurtach, nawy boczne - stropami. Prezbiterium, równe wysokością nawie głównej, nakryte kolebką, oflankowane dwiema piętrowymi zakrystiami. Nad wejściem chór muzyczny powiększony o nadwieszony balkon o narysie odcinkowym. Wyposażenie: trzy klasycystyczne ołtarze i ambona z lat 40. XIX wieku, dwa neobarokowe ołtarze z końca XIX wieku w bocznych kaplicach.

Obiekt dostępny dla zwiedzających.

Oprac. Aneta Kułak, OT NID Białystok, 20.01.2016 r.