Historia obiektu

Spichlerz znajduje się w obszarze średniowiecznego młyna górnego, zwanego książęcym lub zamkowym (niem. Herzoglichen Oberschlossmühle), położony w naturalnym korycie Bobru na terenie parku książęcego, przy wschodniej granicy ogrodu pałacowego. Obiekt powstał za rządów Doroty księżnej de Talleyrand-Périgord z domu Biron, która zasłynęła m.in. jako autorka przebudowy pałacu żagańskiego i twórczyni krajobrazowego założenia parkowego wokół rezydencji. Prace przy budynkach zespołu młyna, które wzniesiono na miejscu wcześniejszych obiektów o tym samym przeznaczeniu, zakończyły się w lipcu 1855 r. W tym czasie zmodernizowano również zaporę wodną. Według ksiąg adresowych w 1909 r. w budynku spichlerza mieszkali mistrz foluszniczy Paweł Lange oraz mistrz tkacki Paweł Peifert, a w 1929 r.  – kupiec drzewny Erwin Buthenhoff, elektryk Henryk Franzky, mistrz ślusarski Paweł Mühl i maszynista Kurt Noack. W latach 1923-1924 w bezpośrednim sąsiedztwie młyna, przy Moście Ludwika powstała książęca elektrownia wodna w stylu modernistycznym i nowa betonowa zapora. W trakcie II wojny światowej elektrownia przy młynie górnym była okupowana i użytkowana przez Armię Czerwoną. Budynki młyna górnego przetrwały okres wojny bez większych zniszczeń. Młyn został rozebrany pod koniec lat 60. XX w. Podobny los miał być udziałem budynku spichlerza, jednak dzięki działaniom społecznych opiekunów zabytków oraz ówczesnego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, Stanisława Kowalskiego - budynek przetrwał. Urządzono w nim pensjonat „Młynówka”, który funkcjonował do ok. 2019 r. Nazwa ta do dziś funkcjonuje w świadomości mieszkańców. W latach 1985-1988 przeprowadzono remont obejmujący adaptację pomieszczeń na poziomie pierwszego i drugiego piętra do funkcji mieszkalnych, wzmocnienie konstrukcji parteru, wymianę podłóg, stolarki drzwiowej i częściowo okiennej. Obecnie budynek jest własnością prywatną.

Opis obiektu

Jest to obiekt wzniesiony w konstrukcji szkieletowej z wypełnieniem ceglanym, tynkowanym, w partii przyziemia – murowany, założony na rzucie wydłużonego prostokąta. Dwupiętrowy budynek, z nadwieszoną ścianką kolankową poddasza, został nakryty dachem dwuspadowym o niskim kącie nachylenia, z ażurową dekoracją snycerską w szczytach. Więźba drewniana o konstrukcji płatwiowo-kleszczowej. Elewacje zostały opracowane poprzez układ konstrukcji słupów, rygli i oczepów, dodatkowo wzbogaconych krzyżującymi się zastrzałami. Partia poddasza wsparta jest na rzędzie kroksztyn. Elewacje szczytowe są ślepe, a elewacje podłużne mają czternaście osi po stronie północno-zachodniej i piętnaście od południowego wschodu. Częściowo zachowała się stolarka okienna oraz drewniane żaluzje dwóch okien elewacji południowo-wschodniej.

Budynek reprezentuje styl szwajcarski, który był popularnym zjawiskiem w budownictwie 1. poł. XIX w. na terenie państwa pruskiego. Spichlerz przy młynie górnym wpisywał się w myśl przewodnią założenia krajobrazowego, nawiązując formą i detalem do pozostałych budowli przynależnych do kompozycji parkowej. Obecnie jest jednym z nielicznie zachowanych budynków na terenie parku z okresu rządów księżnej Doroty de Talleyrand-Périgord.

Dostępność obiektu dla zwiedzających. Dostęp jest ograniczony.

Autor noty: opr. Marta Kłaczkowska, OT NID w Zielonej Górze, 25-07-2024 r.