Jednonawowy kościół z malowidłami Bernarda Gosienieckiego i Bolesława Zwolskiego z 1886 r. o tematyce iluzjonistycznej. Ponadto wcześniejsze freski z 1787 r. aut. Ignacego Ocaszalskiego z Gniezna przedstawiające męczeństwo św. Stanisława. Malaturę świątyni uzupełnia tempera Hansa Zeptera z 1914 r. o formie kartuszowej tablicy inskrypcyjnej.

Historia

Wieś, pierwotnie osada służebna, wzmiankowana w 1284 r. W średniowieczu własność Stoszy, Awdańców i Dryjów. Od XVI w. w rękach Sokolnickich, Popowskich, Raczyńskich i innych. W XIX w. Kruszyńscy sprzedali majętność Królewskiej Komisji Kolonizacyjnej. Kościół w Sokolnikach istniał zapewne już na przełomie XIII/XIV w. Parafia w Sokolnikach powstała w pocz. XV w. W 1797 r. założono w Sokolnikach Bractwo Przemienienia Pańskiego. Zachowany do dziś kościół wzniesiono na miejscu poprzedniego w l. 1682-1712 z fundacji proboszczów Adama Grudowicza i Wawrzyńca Kłosowskiego. W l. 1772-1789 za proboszcza Andrzeja Kosmacińskiego świątynię rozbudowano wznosząc dwie zrębowe kaplice i zakrystię oraz wieżę w konstrukcji słupowo-ramowej. Prawdopodobnie wówczas wykonano konstrukcję ryglową, którą następnie bez wypełnienia oszalowano. Wówczas ozdobiono także polichromią wnętrze, którą wykonał Ignacy Ocaszalski z Gniezna (1787 r.). W l. 1861-63 wymieniono podwaliny, wzmocniono ściany, wyremontowano więźbę dachową oraz wieżę. W 1886 roku kościół odnowiono i wykonano nową polichromię z fundacji Pawła Iwickiego. Jej autorami byli Bernard Gosieniecki i Bolesław Zwolski. W 1914 r. Hans Zepter wykonał kartuszową tablicę inskrypcyjną na wschodniej ścianie poligonalnego zamknięcia prezbiterium. W l. 1963-64 XVIII-wieczna dekoracja nawy została częściowo przemalowana. Po 1945 roku nastąpiła wymiana pokrycia dachu oraz konserwacja polichromii przez artystów plastyków Szukałów. W latach 80. XX w. wykonano w kościele posadzkę.

Opis

Sokolniki położone są 13 km na pn.-zach. od Gniezna. Kościół parafialny usytuowany jest w zachodniej części wsi, przy bocznej drodze odchodzącej na północ od szosy ze Świątnik do Kłecka. Teren dawnego cmentarza wokół kościoła o nieregularnym kształcie częściowo ogrodzony od wschodu ozdobnym metalowym płotem osadzonym na niskim kamienno-ceglanym murku, pomiędzy ceglanymi słupkami z bramą i furtką. Słupki bramne wykonano z czerwonej cegły. Z pozostałych stron ogrodzony drewnianym płotem. Na północ od kościoła usytuowana murowana, ceglana plebania z przełomu XIX/XX wieku. Na pd.-wsch. od kościoła znajduje się kaplica Kalksteinów z ok. 1890 r., użytkowana obecnie jako kostnica, a na pn.-wsch. grota z figurą Matki Bożej. Na cmentarzu zachowały się groby dawnych proboszczów, m.in. Pawła Iwickiego (zm. w 1887 r.), Teofila Jany (zm. w 1928 r.), Stanisława Fenglera (zm. w 1942 r. w Dachau). Przy prezbiterium znajduje się kamienna płyta z zatartym napisem. Obszar cmentarza z kamiennymi ścieżkami, porośnięty trawą, drzewami liściastymi oraz żywotnikami.

Orientowany kościół w Sokolnikach wzniesiono w konstrukcji zrębowej a następnie dostawiono konstrukcję szkieletową i oszalowano. Pierwotnie kościół posiadał jedynie nawę i dostawioną od północy zakrystię oraz kruchtę od południa. Konstrukcja drewnianych ścian posadowiona została na kamiennej podmurówce. Wieża o konstrukcji słupowo-ramowej, oszalowana. Kościół jednonawowy, z nieco węższym, trójbocznie zamkniętym prezbiterium. Nawa na rzucie zbliżonym do kwadratu, prezbiterium na rzucie prostokąta. Od południa przy nawie usytuowana obszerna kaplica. Nawa i prezbiterium o równej wysokości, kryte odrębnymi dwuspadowymi dachami. Nad prezbiterium dach o nieco niższej wysokości. Na kaplicy - dach namiotowy, zakrystii i kruchty - trójspaspadowe. Dachy kryte gontem, wieży blachą. Nad całością dominuje wysoka, 2-kondygnacyjna wieża, nakryta baniastym hełmem z prześwitami, zwieńczona kulą i krzyżem. Otwory okienne o formie wydłużonych stojących prostokątów, część zamknięta półkoliście. Na prezbiterium wnęka z rzeźbionym drewnianym krucyfiksem. Wnętrze kościoła dostępne od zachodu przez kruchtę podwieżową, jednoprzestrzenne. Ściany prezbiterium rozczłonkowane pilastrami. Otwór tęczowy o okrągłym łuku wspartym pilastrami. Kaplica od południa otwarta do nawy arkadą zwieńczoną wolutami i rokokowym kartuszem. Chór muzyczny z profilowaną balustradą wsparty na dwóch słupach. W prezbiterium, nawie i kaplicy stropy drewniane podbite deskowaniem ozdobionym polichromią. W prezbiterium - wić roślinna w otoku chmur i promieni oraz monogram IHS, w nawie - Oko Opatrzności w otoku chmur oraz symbole Ewangelistów i Gołębica Ducha Św., w kaplicy - niebo ozdobione gwiazdami. Na ścianach nawy polichromia o formie podziałów ramowo-płycinowych zwieńczonych architektonicznie z postaciami aniołów. Nad przejściem do północnej kruchty scena męczeństwa św. Stanisława Biskupa. Na ścianie tęczowej od strony nawy namalowane medaliony z postaciami świętych, a od strony prezbiterium - postacie fundatorów kościoła. Wyposażenie kościoła w przewadze barokowe z XVII i XVIII w., w postaci ołtarzy głównych i bocznych. W ołtarzu głównym obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem oraz rzeźby św. Anny Samotrzeć i św. Józefa. Ponadto wyposażenie rokokowe oraz neobarokowe.

Kościół dostępny do zwiedzania z zewnątrz. Zwiedzanie wnętrza po uzgodnieniu w biurze parafialnym.

Oprac. Teresa Palacz, OT NID Poznań, 09-06-2017 r.