Karczma Austeria, Sławków
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Obiekt posiada wysokie wartości artystyczne, historyczne oraz urbanistyczne w skali regionu, stanowi cenny przykład staropolskiego budownictwa małomiasteczkowego. Dodatkowo karczma odznacza się wysokimi walorami estetycznymi jako cenny, nieprzekształcony ,,zajazd staropolski’’ z tak zwanym ,,stanem’’, z do dziś zachowanym autentyzmem zarówno w formie jak i funkcji. Budynek stanowi również istotny fragment pierzei ulicznej stanowiącej część wpisanego do rejestru układu urbanistycznego miasta.

Historia

Sławków należy do jednych z najstarszych osiedli polskich, pierwsze informacje źródłowe o osadzie pochodzą już z 1220 r. i dotyczą uposażenia biskupów krakowskich w dochody czerpane przez tutejsze karczmy. Po raz pierwszy Sławków jako miasto został wymieniony w 1286 r. który umownie przyjmuje się za datę uzyskania przez niego praw miejskich. Zgodnie z datą wyrytą na belce stropowej w obrębie głównej izby, karczma zwana potocznie ,,Austerią’’ (staropolska nazwa karczmy zajezdnej ze stanem o wysokim standardzie) powstała w 1701 r. Należała do najważniejszych obiektów nadzorowanych przez burmistrza i rajców była wynajmowana w formie dzierżawy na podstawie przetargu. Przeprowadzone w ostatniej dekadzie badania archeologiczne wykazały fragmenty XIII w. murów pod fundamentami mimo to trudno jednoznacznie określić funkcje pierwotnego obiektu. Karczma w Sławkowie dzierżawiona była do wybuchu II wojny światowej przez miasto, w czasie okupacji funkcjonował w niej ,,Dom Niemiecki’’. W 1958 r. obiekt przeszedł gruntowny remont, w latach 1969-1984 wewnątrz mieściła się siedziba Muzeum Regionalnego w Sławkowie. W latach 70. ze względu na zły stan techniczny wozownia przeszła szereg prac w tym częściową rekonstrukcje. Od 2003 r. w karczmie mieści się restauracja.

Opis

Karczma położona jest w centrum miasta w obrębie narożnika południowo-wschodniego rynku, frontem do ulicy pod numerem 2. Wykonany w konstrukcji drewnianej obiekt stanowi klasyczny przykład ,,zajazdu staropolskiego’’. Jest to parterowy budynek wzniesiony na rzucie litery ,,T’’ składający się z dwóch zasadniczych części: budynku frontowego oraz ,,stanu’’(części mieszczącej stajnię oraz wozownie). Szerokofrontowy budynek frontowy wykonany jest w konstrukcji zrębowej i wzniesiony na planie prostokąta poprzedzony dodatkowo podcieniem wspartym na sześciu profilowanych i otynkowanych kolumnach. Obiekt posiada zwartą bryłę nakrytą dachem polskim, łamanym z wysuniętym od frontu okapem. Główne wejście zlokalizowane jest centralnie w obrębie pięcioosiowej elewacji frontowej w formie dwuskrzydłowych wrót ujętych w ozdobne obramienie o prostej dekoracji ciesielskiej. Podział wewnętrzny oparto o zlokalizowaną centralnie szeroką sień przejazdową na osi, po jej lewej stronie znajduje się główna izba karczmy a po prawej izby gościnne. Poszczególne pomieszczenia o prostych, drewnianych belkach stropowych za wyjątkiem sklepionej kolebkowo piwnicy konstrukcji murowanej. Drugą część stanowi umieszczony poprzecznie do części frontowej, wzniesiony na rzucie wydłużonego prostokąta ,,stan’’ konstrukcji mieszanej zrębowo-sumikowo-łątkowej. Obiekt przeznaczony pierwotnie dla pojazdów oraz koni podzielony jest dwoma rzędami słupów z zastrzałami. Główne wejście zlokalizowane jest centralnie w elewacji wschodniej w formie bramy wjazdowej zaakcentowanej ciesielskim obramieniem, wnętrze o prostym belkowanym sklepieniu.

Zabytek ogólnie dostępny, wewnątrz mieści się restauracja.

Oprac. Agata Mucha, OT NID w Katowicach, 28.10.2014 r.

Bibliografia

  • Karczma z zajazdem, 1959, Karta zielona, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Katowicach.
  • Baranowski B., Polska karczma. Restauracja. Kawiarnia, Wrocław 1979.
  • Pilch J., Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, Warszawa 2008, s. 373.
  • Ruszczyk G., Architektura drewniana w Polsce, Warszawa 2009, s. 447.
  • Dzieje Sławkowa, F. Kiryk (red.), Kraków 2001, s. 595-596.
  • Przewodniki po Zagłębiu Dąbrowskim, Sosnowiec 1939, s. 110-110.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: karczma
  • Chronologia: 1701 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Rynek 2, Sławków
  • Lokalizacja: woj. śląskie, pow. będziński, gmina Sławków
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy