Historia 

Część starszych źródeł podaje, że dom nabyto dla Kazimierza Jagiellończyka a po znaczących przebudowach w przetrwały w nim relikty pierwotnej, gotyckiej budowli. „Król ten w 1450 r. (…) zakupuje pół domu na potrzeby królewskie (…) Niewątpliwie ta połowa zmieniła się w całość i została urządzona jak dla Króla czy jego dworzan na owe czasy odpowiadało”. Władca miał darzyć miasto wyjątkową sympatią, gdyż w wyniku obrad sejmu w Sieradzu został wyniesiony na tron. Na podstawie badań przeprowadzonych przez współczesnych badaczy ustalono, iż zakupiony przez monarchę budynek znajdował się w innym miejscu, a działka przy ulicy Dominikańskiej stanowiła własność mieszczanina M. Kożnieca, w późniejszym okresie wielokrotnie zmieniając właścicieli. 

Badacze przypuszczają, iż budynek powstał w końcu XVI wieku lub z większym prawdopodobieństwem w 1 połowie XVII wieku. Nie ustalono dotąd, czy od początku obiekt był jednopiętrowy, czy parterowy. Pierwotna, zachodnia partia wzniesiona została na planie zbliżonym do kwadratu. Zapewne nieco później powstała wolnostojąca oficyna we wschodniej części działki a następnie oba budynki połączono poprzez murowany łącznik (od strony południowej. Kolejna dobudowa (w części północno-wschodniej) nadała rzutowi kształt regularnego prostokąta a wnętrzom trójpasmowe rozplanowanie z sienią na osi. W czasie okupacji budynek zajęli Niemcy, którzy rozpoczęli w nim remont i planowali przekształcić na potrzeby muzealne; skuto wówczas tynki, zmieniono ilość otworów okiennych i drzwiowych oraz ich kształt,  przebudowano część wnętrz. Mimo tych działań budynek po zakończeniu okupacji hitlerowskiej znajdował się w bardzo złym stanie technicznym. Jako mienie pożydowskie (ostatnimi przedwojennymi właścicielami była rodzina żydowska) stał się własnością Skarbu Państwa.

W 1947 roku nowopowstały Komitet Odbudowy Muzeum Ziemi Sieradzkiej. uzyskał od władz miasta zgodę na urządzenie placówki w kamienicy jagiellońskiej. Muzeum powołano jeszcze w 1937 roku, wystawy zbiorów regionalnych prezentowano wówczas w  różnych miejscach. Po wojnie społecznicy dążyli do znalezienia nowej, stałej siedziby dla ekspozycji zachowanych zbiorów. Duży budynek o bogatej historii, położony w centrum miasta nadawał się świetnie do tej roli. Fundusze na remont (a właściwie częściową odbudowę) i przystosowanie do funkcji wystawienniczej przekazał Wojewódzki Konserwator Zabytków w Łodzi. Pierwsza wystawa w dwóch odrestaurowanych  salach otwarta została w 1950 roku, a odbudowa zakończyła się w 1960 roku. Muzeum Okręgowe w Sieradzu ma tu swoją siedzibę do dziś, w sąsiednich  budynkach utworzono magazyny i pomieszczenia administracyjne, zaś w dawnej kamienicy jagiellońskiej pomieszczenia wystawowe. Można w nich obejrzeć ekspozycje historyczne, archeologiczne, etnograficzne itp. dotyczące regionu sieradzkiego.  

Opis

Budynek usytuowany w północno-wschodnim narożniku Rynku, u zbiegu ul. Dominikańskiej i Zamkowej. Stanowi przykład trójpasmowej siedziby mieszczańskiej z sienią na osi. Budynek zrealizowano na planie czworokąta Jest podpiwniczony, jednopiętrowy, z użytkowym poddaszem, kryty dachem naczółkowym. Wzniesiono go z cegły pełnej ceramicznej spojonej zaprawą wapienno-piaskowej. Ściany zostały obustronnie otynkowane, jedynie w piwnicach są częściowo pozbawione tynków. Zachowały się w nich pierwotne ceglane sklepienia krzyżowe, podobnie jak w części parteru kolebkowe. Większość stropów wykonano współcześnie. Więźba dachowa jest drewniana o konstrukcji płatwiowo-kleszczowej, budynek wieńczy dach kryty blachą miedzianą. Ściany zostały otynkowane, otwory okienne elewacji zdobią opaski oraz profilowane parapety, okna zabezpieczają metalowe kraty. Opaski okalają także otwory wejściowe. Kondygnację drugą  wieńczy wydatny gzyms. Rolę fasady pełni elewacja zachodnia. Umieszczono na niej tablicę pamiątkową poświęconą Zofii Neymanowej, wieloletniej kierowniczce placówki muzealnej. W elewacji tej znajduje się w główne wejście do budynku. Akcentuje je skromny portal z piaskowcowym nadprożem osadzonym na profilowanej opasce. Otwory okienne na parterze zwieńczone są łukami odcinkowymi, na piętrze zamknięte prosto, podobnie jak elewacji południowej. Nie posiada ona otworu wejściowego.

Elewacja północna w części zachodniej to gładka ściana, otwory okienne i otwór drzwiowy znajdują się w jej wschodniej partii. Wyróżniają się tu dwa zwieńczone półkoliście, podłużne okna, które doświetlają klatkę schodową. Przy elewacji tej zlokalizowany jest wjazd na podwórze. W elewacji wschodniej znajdują się dwa otwory wejściowe, piętro doświetlają trzy okna. W piwnicach, których ściany i sklepienia nie zostały otynkowane, umieszczona jest ekspozycja (głównie numizmatów). Na parterze centralną część stanowi sień, ciągnąca się przez całą długość wnętrza. Prowadzą z niej wejścia do pomieszczeń umiejscowionych w bocznych traktach, również wystawienniczych i biurowych. Znajduje się tu mi. wystawa sztuki sakralnej. Wysoka, przestronna klatka schodowa (z współczesnymi schodami) prowadzi na piętro. Dużą część tej kondygnacji zajmuje sala z efektownym drewnianym stropem belkowym, w której mieści się ekspozycja etnograficzna. Wyposażenie stanowią eksponaty mi. ofiarowane przez ziemian regionu sieradzkiego, jednak nie są bezpośrednie związane z siedzibą Muzeum. Nie zachowały się elementy wyposażenia pierwotnego. 

Z zewnątrz obiekt dostępny cały rok, wnętrza można zwiedzać w godzinach pracy Muzeum

Oprac. Anna Michalska OT NID w Łodzi, 03-01-2025 r.