Zespół kościoła parafialnego pw. Św. Jana Chrzciciela, Sieniawa
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Zespół kościoła parafialnego pw. Św. Jana Chrzciciela

Sieniawa

photo

Zespół kościoła parafialnego pw. św. Jana Chrzciciela w Sieniawie stanowi zabytek o wysokiej wartości w skali regionu. Ten barokowy zespół, o zmienianej wielokrotnie funkcji, dwukrotnie pozbawiany wyposażenia, zachował wiele cech stylowych i pełni ważna rolę w układzie urbanistycznym nowożytnego miasta.

Historia

Do 1747 r. na miejscu dzisiejszej świątyni funkcjonował drewniany kościół zbudowany na przeł. XVII i XVIII w. Z powodu złego stanu technicznego świątyni przystąpiono, staraniem Sieniawskich, do przebudowy kościoła na obiekt murowany. Krytą gontem, z drewnianą kopułą, świątynię barokową otoczoną murowanym ogrodzeniem z bramką oraz dzwonnicą ukończono w 1753 r. W 1777 r. kościół spłonął. Przeniesiono wtedy parafię do opuszczonego, klasztornego kościoła Dominikanów. Odbudowany z inicjatywy Augusta Aleksandra Czartoryskiego budynek kościoła przeznaczono w 1788 r. na cerkiew. Po 2 wojnie światowej cerkiew została zamknięta, jej wyposażenie przewieziono w l. 60. XX w. do składnicy muzealnej w Łańcucie. W l. 80. budynek został przejęty przez parafię rzym.-kat. w Sieniawie, wyremontowany i przeznaczony na kaplicę przedpogrzebową, funkcję tę spełnia do tej pory.

Opis

Zespół kościoła pw. św. Jana Chrzciciela usytuowany jest w centrum miasta, przy drodze prowadzącej z rynku w kierunku wsch., w odległości ok. 150 m od niego, na terenie płaskim. Obejście kościoła obwiedzione jest murem, uzupełnionym miejscami siatką ogrodzeniową, z bramką na osi wejścia do świątyni i wieżą dzwonną w pd.-zach. narożniku terenu.

Kościół orientowany, wybudowany na rzucie wydłużonego prostokąta, przechodzącego w węższe, zamknięte trójbocznie z zewnątrz, półkolistą apsydą wewnątrz, od frontu nawę poprzedzono prostokątną kruchtą. Do krótkiego prezbiterium dobudowano od pn. prostokątną zakrystię a od pd. skarbiec. Nad nawą założono dach dwuspadowy, wyższy niż nad prezbiterium, wydzielony od niego ścianą ogniową, z pokaźną, zwieńczoną cebulastym dachem, wieżyczką na sygnaturkę, zakończony od frontu szczytem, nad prezbiterium dach wielospadowy. Pomieszczenia po obu stronach prezbiterium przekryto dachami trzyspadowymi, kruchtę dachem dwuspadowym. Kościół wymurowany jest z cegły, dachy pokryte blachą. Elewację frontową rozplanowano jako dwukondygnacyjną, trzyosiową, rozczłonkowaną płaskimi pilastrami toskańskimi podtrzymującymi profilowany gzyms wieńczący, pomiędzy którymi rozmieszczono wnęki konchowe z nadokiennikami a powyżej nich dwie blendy okienne z zakończonym półkoliście gzymsem z muszlą i tak samo opracowanym wysokim oknem w osi środkowej. Powyżej wydatnego gzymsu, na osi umieszczono obramowaną płycinę z malowanym obrazem apostołów a po obu jego stronach kamienne rzeźby świętych. Pilastry podkreślają po bokach zaoblone narożniki frontu kościoła. W gładkich, pozbawionych dekoracji elewacjach bocznych nawy ulokowano po trzy spore, zakończone łukiem okna w obramieniach z gzymsem nadokiennym, takie same z skośnych ścianach prezbiterium. Oś podłużna budynku podkreślona jest zaślepionym portalem w prezbiterium, z wejściami do krypt. Elewacje kruchty rozczłonkowane są zdwojonymi pilastrami toskańskimi a oś podkreśla symetryczny układ trzech nisz w szczycie.

Dzwonnica usytuowana jest na pd.-zach. od kościoła, na jego osi. Wybudowana na rzucie zbliżonym do kwadratu, jednotraktowa, dwukondygnacyjna, niepodpiwniczona, przekryta jest dachem namiotowym, wymurowana z cegły, dach kryty blachą stalową. Naroża ujęte w pilastry wsparte na wysokim cokole podtrzymują profilowany gzyms, pomiędzy pilastrami, w każdej elewacji rozmieszczono w jednej osi otwory: w górnej kondygnacji zakończone półkoliście w półopaskach z kluczem, w dolnej kondygnacji prostokątne.

Na osi wejścia do kościoła znajduje się bramka, niewielki budynek na rzucie kwadratu, jednokondygnacyjny z przejściem w formie arkady, przekryty dachem dwuspadowym z ozdobnym szczytem zwieńczonym półkoliście od zewnątrz ramowanym przez płaksie pilastry. przy bramce i dzwonnicy zachowały się fragmenty starego muru ceglanego, o gładkich ścianach.

Obiekt dostępny dla zwiedzających. Kaplica przedpogrzebowa.

Oprac. Barbara Potera, OT NID w Rzeszowie, 10-07-2015 r.

Bibliografia

  • Kuśnierz K., Sieniawa, Kraków 2001.
  • Karta ewidencyjna, Cerkiew p.w. Wniebowstąpienia Pańskiego d. kościół parafialny p.w. św. Jana Chrzciciela, oprac.: H. Juriewicz, 1999, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Przemyślu.
  • Karta ewidencyjna, Dzwonnica w zespole kościoła parafialnego rzymskokatolickiego p.w. Jana Chrzciciela, oprac.: R. Łamarz, 2009, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Przemyślu.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1753 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Sieniawa
  • Lokalizacja: woj. podkarpackie, pow. przeworski, gmina Sieniawa - miasto
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy