Funkcjonowała tutaj słynna szkoła żydowska będąca krótko centrum oświeceniowym dla litewskich Żydów. Obiekt jest przykładem typowego dla 1. poł. XIX w. małomiasteczkowego budownictwa Suwalszczyzny. Zwarta bryła budynku została połączona ze skromnym detalem o proweniencji klasycznej.

Historia

W 1768 r. właściciele Sejn - Dominikanie - pozwolili osiedlać się w mieście Żydom. Jesziwę, czyli szkołę żydowską założył w Sejnach rabin Mojżesz Icchak Awigdor po 1846 roku. Ulokowano ją w nowo wybudowanym budynku zwanym dziś domem talmudycznym. Uczelnia ta cieszyła się ogromną sławą u zwolenników oświecenia ludności żydowskiej i ściągała uczniów z odległych terenów Polski i Rosji. Wkrótce jednak została zamknięta przez rząd carski. W budynku ulokowano wówczas cheder, czyli żydowską szkołę dla chłopców i siedzibę rabinatu, a salę na piętrze przeznaczono na dom modlitwy. Z powodu zmiany funkcji budynek przebudowano: podniesiono elewację pn.-zach. przekształcając dach z czterospadowego na trójspadowy, zmieniono układ utworów okiennych, a w centrum sali modlitewnej wzniesiono bimę. W takim stanie obiekt przetrwał do II wojny światowej, kiedy Niemcy zamienili go na magazyn zboża. W latach 60. XX w. w dawnej szkole ulokowano zakład obuwniczy i ponownie ją przebudowano, zmieniając układ otworów drzwiowych, przebijając zamurowane wcześniej otwory okienne w elewacji pd.-wsch. i wymieniając strop na żelbetowy. W tym okresie zlikwidowano też bimę. W 1991 r. obiekt został oddany w użytkowanie Ośrodkowi „Pogranicze - sztuk, kultur, narodów”.

Opis

Dom talmudyczny usytuowany jest w centrum miasta w sąsiedztwie Białej Synagogi, ustawiony dłuższą elewacją do głównej ulicy Piłsudskiego. Klasycystyczny.

Dwukondygnacyjny na rzucie prostokąta, nakryty dachem trójspadowym. Murowany z cegły, tynkowany, kryty blachą. Wszystkie elewacje (poza bezpodziałową pn.-zach.) na wysokości parteru gładkie, wyżej boniowane, zwieńczone wąskim, profilowanym gzymsem. Otwory okienne w pierwszej kondygnacji kwadratowe, w drugiej (za wyjątkiem pn. fragmentu elewacji pn.-wsch., gdzie zastosowano prostokątne otwory) prostokątne, zamknięte łukiem pełnym. Wejścia w elewacjach bocznych. Wnętrze w dolnej kondygnacji trzytraktowe, w górnej złożone z obszernej sali (d. modlitewnej) ulokowanej w pd. części budynku i dwóch mniejszych pomieszczeń rozdzielonych korytarzem prowadzącym do wyjścia w elewacji pn.-zach.

Obiekt dostępny dla zwiedzających w godzinach pracy Ośrodka.

Oprac. Tomasz Rogala, OT NID w Białymstoku, 20-11-2015 r.