Historia obiektu

Schron nr 39 został wzniesiony w 1937 r. jako jeden z czterech obiektów bojowych wchodzących w skład II linii obrony Obszaru Warownego Śląsk. Do budowy II linii umocnień stałych przystąpiono w związku z realizacją koncepcji ciągłego pasa fortyfikacji osłaniającego cały okręg przemysłowy. Koncepcja ta zastąpiła wcześniejsze plany utworzenia systemu obrony w oparciu o trzy izolowane, niewielkie punkty oporu. Umocnienia II linii zabezpieczały tyły Obszaru Warownego Śląsk i stanowiły ochronę dla schronów położonych na odcinku od Łagiewnik do Szybu Artura oraz schronu dowodzenia. Obsadę obiektów miały stanowić oddziały wycofujące się z I linii frontu. Z tego względu na zapleczu pozycji nie wybudowano koszar ani magazynów. W 1938 r. wzniesiono schrony pozorno-bojowe, będące uzupełnieniem systemu obrony. We wrześniu 1939 r. w tym rejonie nie prowadzono walk. Obecnie do zachowanych umocnień wchodzących w skład II linii należą cztery schrony bojowe, obiekt pozorno-bojowy oraz komora kabli telefonicznych. Pozostałe obiekty zostały zniszczone podczas prowadzonych po wojnie prac budowlanych. Opiekę nad schronem nr 39 sprawuje stowarzyszenie Pro Fortalicium. Obiekt pełni funkcję izby muzealnej.

Opis

Schron bojowy nr 39 został wzniesiony w północnej części II linii obrony Obszaru Warownego Śląsk, na zapolu głównych pozycji położonych na terenie Rudy Śląskiej. Obiekt ochraniał odcinek szosy prowadzącej z Zabrza do Chorzowa oraz linię kolejową łączącą Katowice i Gliwice. Obecnie znajduje się na terenie Parku Heiloo w Świętochłowicach.

Schron wybudowano w klasie odporności na ostrzał „D”, w konstrukcji żelbetowej monolitycznej zbrojonej prętami stalowymi. Żelbetowy strop został wzmocniony stalowymi belkami. Odstępy pomiędzy belkami zabezpieczono pasami blachy. Ściany pokryto od wewnątrz stalową siatką przeciwodpryskową.

Schron został wybudowany jako obiekt jednokondygnacyjny, na nieregularnym wielobocznym rzucie, z zaokrąglonymi krawędziami ścian i stropu. Strop oraz partie ścian od strony południowo-zachodniej i północno-wschodniej są przysypane ziemią. Ściany od strony północno-zachodniej i południowo-wschodniej są odsłonięte i zostały pokryte wtórnym farbomaskowaniem. W południowo-zachodniej części stropu znajduje się imitacja kopuły pancernej wykonana z desek pokrytych betonem. Obiekt był przeznaczony do ognia czołowego. W części zachodniej usytuowane są trzy strzelnice ckm, chronione płytami pancernymi. Po przeciwnej stronie schronu, w ścianie wschodniej, znajduje się wejście główne. W pobliżu mieści się strzelnica broni ręcznej. W części północno-wschodniej usytuowane jest wyjście zapasowe oraz czerpnia powietrza. Drugi otwór wyjścia zapasowego znajduje się w ścianie południowo-zachodniej.

Wejście do schronu było zabezpieczone kratą przeciwszturmową. Obecnie skrzydło w formie kraty zostało odtworzone. Wewnątrz znajduje się łamany korytarz z wydzieloną śluzą przeciwgazową. W korytarzu usytuowana jest strzelnica broni ręcznej skierowana w stronę otworu wejściowego. Pomieszczenia wewnętrzne pełniły dawniej funkcję izb bojowych, maszynowni oraz izb dowódcy i załogi schronu. Obiekt był wyposażony w instalację filtrowentylacyjną, system chłodzenia ckm, agregat prądotwórczy i piecyk węglowy. Schron był podłączony do sieci telefonicznej Obszaru Warownego Śląsk. Uzbrojenie stanowiły trzy ciężkie karabiny maszynowe (ckm), dwa ręczne karabiny maszynowe (rkm) oraz indywidualne uzbrojenie załogi. Obecnie wybrane elementy wyposażenia zostały odtworzone.

Obiekt dostępny dla zwiedzających z zewnątrz. Wnętrze udostępniane po uzgodnieniu ze stowarzyszeniem „Pro Fortalicium”.

Autor noty: oprac. Ewa Waryś, OT NID w Katowicach, 24-05-2024