Wartość historyczna wynika z zachowanego autentyzmu substancji budowlanej i formy oraz z faktu, iż jako element Grupy Bojowej Zgorzelec i Obszaru Warownego Śląsk schron jest częścią większego systemu umocnień. Ponadto usytuowanie obiektu jest związane z przebiegiem linii fortyfikacyjnej przy dawnej granicy II Rzeczpospolitej z terytorium III Rzeszy. O wartości naukowej świadczy fakt, iż schron jest źródłem wiedzy na temat polskiej i europejskiej myśli i techniki fortyfikacyjnej z 1 poł. XX w.  

Historia obiektu

Fortyfikacje wchodzące w skład Grupy Bojowej Zgorzelec były wznoszone od 1937 r. w celu dogęszczenia linii obrony Obszaru Warownego Śląsk na odcinku położonym pomiędzy punktami oporu Łagiewniki i Godula. W 1938 r. prowadzono prace związane z wyposażeniem obiektów. Ich funkcją była ochrona terenów Huty Zygmunt produkującej elementy opancerzenia dla fortyfikacji polskich, w tym m.in. płyty pancerne i kopuły. W skład grupy wchodziły dwa schrony bojowe przyporządkowane numerom 14 i 15, kilka obiektów pozorno-bojowych oraz jeden polowy schron piechoty. Funkcją schronu numer 14 było zabezpieczania zach. części terenu huty oraz zapewnienie wsparcia dla obiektu usytuowanego po stronie pd.-zach. Obecnie pozostałością po dawnej grupie umocnień są zachowane dwa schrony bojowe. W latach 80. XX w. doszło do wyburzenia schronu polowego. Ponadto jeden z obiektów pozorno-bojowych został zasypany podczas porządkowania hałdy. Zachowane obiekty są nieużytkowane.

Opis obiektu

Schron bojowy nr 14 został wybudowany po pd. stronie drogi prowadzącej do Kolonii Zygmunt. Obecnie obiekt jest usytuowany na terenie prywatnym, na którym prowadzona jest działalność związana z przemysłem.

Schron wybudowano w klasie odporności na ostrzał „D”, w konstrukcji żelbetowej monolitycznej zbrojonej prętami stalowymi. Ściany wewnętrzne zabezpieczono stalową siatką przeciwodpryskową. Schron wzniesiono jako obiekt jednokondygnacyjny, na rzucie zbliżonym kształtem do prostokąta, z zaokrąglonymi narożnikami ścian i stropu. Oryginalnie ukształtowany nasyp ziemny znajduje się od strony zach. Obsypany ziemią jest także strop obiektu. Ściany od strony pn.-wsch. i pd.-wsch. były odsłonięte. Obecnie nasypy ziemne są częściowo przekształcone ze względu na działalność przemysłową prowadzoną na okolicznym terenie. W pn. części stropu znajduje się otwór po zdemontowanej kopule pancernej. Wejście do schronu usytuowane jest w ścianie pd.-wsch. Na lewo od wejścia znajduje się wlot czerpni powietrza oraz otwór wyjścia ewakuacyjnego. W ścianie pn.-zach. mieści się strzelnica ckm, wyposażona w uskokowe zabezpieczenie przeciwrykoszetowe, oryginalnie chroniona tarczą pancerną, obecnie niezachowaną. W odcinku ściany ukierunkowanym na wsch. znajduje się strzelnica broni ręcznej.

Wewnątrz schronu, w ścianie usytuowanej naprzeciwko wejścia mieści się otwór pełniący dawniej funkcję strzelnicy obrony wejścia. W przedsionku wejściowym wydzielono śluzę przeciwgazową. Wewnątrz znajdują się pomieszczenia pełniące dawniej funkcje maszynowni, izby bojowej, izby dowódcy oraz izby załogi. W pn. części schronu mieści się wejście do szybu kopuły. Obiekt był wyposażony w instalację wentylacyjną. Łączność wewnętrzna odbywała się przez rury głosowe. Schron był uzbrojony w 2 ciężkie karabiny maszynowe (w tym jeden znajdujący się w kopule) oraz 1 lub 2 ręczne karabiny maszynowe. Obecnie pozostałością po oryginalnym wyposażeniu schronu są elementy instalacji wentylacyjnej, mocowania pod półki oraz stalowe ościeżnice drzwiowe.

Dostępność obiektu dla zwiedzających. Dostęp ograniczony. Zabytek usytuowany na terenie prywatnym.

Autor noty: oprac. Ewa Waryś, OT NID w Katowicach, 27-08-2024 r.