Funkcja czasowo wyłączona. Zapraszamy wkrótce.

Kościół par. pw. św. Piotra i Pawła, Sancygniów
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół par. pw. św. Piotra i Pawła

Sancygniów

photo

Jeden z najlepszych przykładów w województwie świętokrzyskimi prywatnej świątyni z XV w., która wspólnie z nieodległą siedzibą tworzy ważny dla północnej Małopolskiej szlachecki zespół rezydencjonalny. W kościele tym zgromadzono bogate wyposażenie z XVI-XVIII w. wykonane przez artystów tej miary, co Santi Gucci (sakrarium z 1590 r. i nagrobek Jakuba i Anny Sancygniowskich z po r. 1588), Antoni Gegenbaur (ołtarz gł. z lat 1763-65) oraz Łukasz Orłowski (obrazy Ukrzyżowania z 1763 r. i św. Barbary z 1764 r.).

Historia

Według Długosza obecny kościół pw. św. Piotra i Pawła w Sancygniowie wzniósł w 1400 r. Piotr Sancygniowski. Dopiero w 1413 r. ustanowiono przy nim parafię, a po raz pierwszy wzmiankowano w źródłach w latach 1470-80. Z inicjatywy Anny i Jakuba Sancygniowskich w latach 80.-90. XVI w. znacząco przekształcono świątynię (podwyższono wieżę) i wymieniono część jej wyposażenia. W latach 60.-70. XVIII w. podczaszy zatorski Antoni Grodzicki i parafianie sfinansowali gruntowną modernizację wystroju wnętrza kościoła połączoną z wymianą jego wyposażenia; prace te zrealizowali artyści z Krakowa m.in.: rzeźbiarz A. Gegenbaur i malarz Ł. Orłowski. Kolejny raz odrestaurowano świątynię w 1783 r., wówczas naprawiono dach i sklepienie nawy oraz dobudowano od płd. kruchtę, gdzie ok. 1791 r. umieszczono nagrobek Sancygniowskich. Jakość tych prac była niewielka, skoro w 1835 r. stan techniczny kościoła był zły. Dlatego też, w latach 1838-40 wzmocniono jego ściany. naprawiono dachy, skarpy i sklepienia. W 1897 r. staraniem proboszcza ks. Piotra Waśkiewicza i Andrzeja Deskura nadbudowano kruchtę płd., odrestaurowano wnętrze (polichromie na sklepieniach wyk. Mateusz Mączyński) i wyposażenie świątyni (ołtarze). Kolejne remonty budowli wykonano w latach 1949-51, 1975-76, 1987. W 1992 r. przeprowadzono restaurację polichromii i wystrój wnętrza. W 2006-7 poddano gruntownej konserwacji kruchtę płd.(detal częściowo odtworzono, podobnie bonie i tynki, a w latach 2009-10 ołtarze św. Antoniego i Józefa.

Opis

Gotycki kościół par. znajduje się na niewielkim wzniesieniu, w pn.-wsch. krańcu wsi w sąsiedztwie stawu i zespołu pałacowego. Usytuowano go w centrum owalnej działki, która jest otoczona murem. Świątynia ta jest budowlą orientowaną, złożoną z prostokątnego, trójprzęsłowego korpusu i takiegoż wyodrębnionego prezbiterium, zakończonego wielobocznie. Przy prezbiterium od pn. znajduje się niska, prostokątna zakrystia. Do nawy dostawiono: od zach. czterokondygnacyjną, kwadratową wieżę z kruchtą w przyziemiu i piętrową, kwadratową wieżę schodową, a od płd. piętrową, prostokątną kruchtę. Bryłę świątyni wymurowano z kamienia, częściowo wytynkowano i opięto skarpami. Nakrywają ją dachy: dwuspadowy z sygnaturką (nad nawą i kruchtą), czterospadowy (nad prezbiterium), pulpitowy (nad zakrystią) i ostrosłupowy hełm (na wieży). Na tle skromnych elewacji kościoła wyróżniają się: wschodnia ściana prezbiterium z grupą Ukrzyżowania w niszach (figury Marii i św. Jana z 2 ćw. XV w.?) i fasada frontowa kruchty płd. o neogotyckim, boniowanym piętrze z figurami w niszach. Wejście do świątyni akcentują kamienne, profilowane portale w kruchtach południowej (zewn. z 1897 r., wewn. z XV w.) i zachodniej (dwa z 4 ćw. XVI w). Jej wnętrze nakrywają sklepienia: kolebkowe z lunetami (w nawie), krzyżowo-żebrowe (w prezbiterium), kolebkowe (w zakrystii) i strop (w wieży). Wejście z prezbiterium do zakrystii podkreśla manierystyczny portal o rzeźbionym zwieńczeniu z ok. 1590 r. (warsztat S. Gucciego?). Sklepienia nawy i prezbiterium pokrywają polichromie wykonane przez M. Mączyńskiego. Wśród bogatego wyposażenia kościoła godnymi uwagi są: ambona, ławki, prospekt organowy, stalle i 5 ołtarzy z lat 60.-70. XVIII w. (ołtarz gł. wyk. A. Gegenbaur?, 1763-65), obrazy ołtarzowe (Anna Samotrzeć z 1591 r. i dwa wykonane przez Łukasza Orłowskiego: Ukrzyżowanie z 1763 r.- wg krucyfiksu Wita Stwosza z kościoła Mariackiego w Krakowie i św. Barbara z 1764 r.), obraz Ukrzyżowania z k. XVI w. (wg grafiki Albrechta Dürera, sygn. P.T.T.), renesansowe sakrarium z 1590 r., chrzcielnica z ok. 1588 i piętrowy nagrobek Sancygniowskich z po r. 1588 (wszystkie wyk. warsztat S. Gucciego) oraz klasycystyczny nagrobek Stefana i Ewy Dembowskich z 1804 r. (proj. Sebastian Sierakowski?, wyk. Leonardo Galli?).

Zabytek dostępny. Możliwość zwiedzania po wcześniejszym uzgodnieniu z proboszczem.

Oprac. Łukasz Piotr Młynarski, OT NID w Kielcach, 04-06-2015 r.

Bibliografia

  • Karta ewidencyjna. Ołtarz główny na zasuwie. Obraz św. Barbary w kościele paraf. p.w. Piotra i Pawła, oprac. W. Ozdoba-Kosierkiewicz, Kielce 1970, Archiwum Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Kielcach i Archiwum Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Warszawie.
  • Corpus inscriptionum Poloniae, t. 1: Województwo kieleckie, red. J. Szymański, z. 4: Miechów i Pińczów wraz regionem, wyd. B. Trelińska, Kielce 1983.
  • Dettloff A., Rzeźba krakowska drugiej połowy XVIII wieku. Twórcy, nurty, tendencje, Kraków 2013.
  • Fischinger A., Santi Gucci architekt i rzeźbiarz królewski XVI wieku, Kraków 1969.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 3: Województwo kieleckie, red. J. Z. Łoziński, B. Wolff, z. 9: Powiat pińczowski, oprac. K. Kutrzebianka, J. Z. Łoziński, B. Wolff, Warszawa 1961.
  • Karpowicz M., Wit Stwosz pędzlem skopiowany, [w:] Między Zachodem a Wschodem. Studia ku czci profesora Jacka Staszewskiego, red. J. Dumanowski i in., Toruń 2003, s. 285-288.
  • Kozakiewicz S., Rzeźba XVI wieku w Polsce, Warszawa 1984.
  • Kula E., Wieś i parafia Sancygniów. Zarys dziejów, Tuchów 2002.
  • Myślińska A., Ukrzyżowanie, [w:] Ornamenta Ecclesiae. Sztuka Sakralna diecezji kieleckiej. Katalog Wystawy, red. K. Myśliński, Kielce 2000, s. 60.
  • Olszewski A. M., Pierwowzory graficzne późnogotyckiej sztuki małopolskiej, Wrocław i in. 1975, s. 168.
  • Rosiński P., Zabytkowe organy w województwie kielecki, Warszawa-Kraków 1992.
  • Samek J., Bernatowicz A., Orłowski Łukasz, [w:] Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających (zmarłych przed 1966 r.). Malarze, rzeźbiarze, graficy, t. VI, red. K. Mikocka-Rachubowa, M. Bernacka, Warszawa 1998, s. 316-317.
  • Walicki M., Zachwatowicz J., Sprawozdanie z poszukiwań na terenie województwa łódzkiego i kieleckiego, „Biuletyn Naukowy. Wydawany przez Zakład Architektury i Historyji Sztuki Politechniki Warszawskiej” 1933, nr 3, s. 109-118.
  • Walanus W., Późnogotycka rzeźba drewniana w Małopolsce 1490-1540, Kraków 2006.
  • Wiśniewski J., Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w pińczowskiem, skalbmierskiem i wiślickiem, Marjówce 1927.
  • Wiśniowski E., Prepozytura wiślicka do schyłku XVIII w., Lublin 1976.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1400 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Sancygniów 55
  • Lokalizacja: woj. świętokrzyskie, pow. pińczowski, gmina Działoszyce - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy