Pałac, Samotwór
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Pałac w Samotworze jest jedną z najwcześniejszych na Śląsku wiejskich rezydencji klasycystycznych, inspirowanych palladiańską architekturą angielską oraz neoklasycyzmem francuskim. Jest realizacją projektu wybitnego śląskiego architekta Carla Gottharda Langhansa, autora berlińskiej Bramy Brandemburskiej.

Historia

Klasycystyczny pałac wzniesiony został w l. 1776-1781 wg projektu Carla Gottharda Langhansa dla Gottloba Albrechta von Saurma i jego żony Marii Francisci Clairon d'Haussouville. Pałac posadowiono na sztucznie usypanej skarpie w zakolu rzeki Bystrzycy i powiązano w malowniczą całość z niewielkim parkiem krajobrazowym. Pierwotny układ wnętrz piano nobile opierał się na centralnej osi wyznaczonej przez westybul z klatką schodową w trakcie przednim oraz owalny salon w trakcie tylnym, wychodzący na rzekę płynącą u stóp wzniesienia. Dekoracja salonu oraz elewacji była dziełem wrocławskiego sztukatora Johanna Petera Echtlera.

W 1836 r. pałac wraz z posiadłością ziemską w Samotworze został wniesiony w posagu Karlowi Mauritiusowi von Zedlitz-Trützschler und Falkenstein, przez wnuczkę Gottloba Albrechta von Saurma, Melanię, Albertynę Henrietę. Od 1900 r. dobra pozostawały własnością rodziny Jedsiński, dla której w 1919 r. zmodernizowano rezydencję wg projektu wrocławskiego architekta Ericha Graua. Przebudowano m.in. dach i portyk zachodni, zmieniono kształt westybulu oraz usytuowanie klatki schodowej, wprowadzono też nowe podziały i układ wnętrz. Pałac remontowano też w 1973 r. (salon i uporządkowanie tarasów) oraz w l. 1983-1984 (zmiana układu wnętrz przyziemia). Obecny właściciel zaadaptował rezydencję na centrum konferencyjno-hotelowe „Pałac Alexandrów Wrocław Airport”. Prace remontowo-adaptacyjne prowadzono od 2007 roku.

Opis

Pałac posadowiony na skarpie w zakolu rzeki Bystrzycy, od północy i południa otoczony jest niewielkim zadrzewieniem parkowym. Fasadę poprzedza podjazd z gazonem na rozległym dziedzińcu, wokół którego skupia się zabudowa folwarczna.

Pałac murowany, tynkowany, trójkondygnacyjny, z wysokim przyziemiem, piano nobile i mezaninem, nakryty został dachem mansardowym z lukarnami. Założony na rzucie prostokąta, z płytkimi ryzalitami na osi fasady i elewacji tylnej, mieszczącymi wgłębne portyki kolumnowe w formie serliany. Portyk fasady dekorują medaliony z personifikacjami Umiarkowania i Harmonii oraz herb hrabiego Karla Mauritiusa von Zedlitz-Trützschler und Falkenstein, umieszczony po 1836 r. w naczółku. Portyk elewacji ogrodowej (przebudowanej w 1919 r.) ozdabiają herb Gottloba Albrechta von Saurma (w naczółku) oraz supraporta z płaskorzeźbionym przedstawieniem czynów Herkulesa: Zabicie lwa nemejskiego i hydry lernejskiej. Elewacje pałacu ujmują międzykondygnacyjny gzyms listwowy oraz kroksztynowy gzyms wieńczący; otwory piano nobile w tynkowych obramieniach, z panopliami i laurowymi festonami na płycinach ponad nadprożami. Portyk w fasadzie poprzedzają wysokie schody, w elewacji tylnej taras. Wnętrze dwutraktowe, z kwadratowym westybulem na osi, za którym usytuowany jest salon na planie owalu wpisanego w prostokąt. Ściany salonu pokrywa bogata klasycystyczna dekoracja stiukowa z ok. 1780 r., odpowiadajaca pierwotnej dyspozycji wnętrza. Pary jońskich kolumn ujmują cztery narożne aneksy, dźwigając jednoczesnie belkowanie z kroksztynowym gzymsem, na którym wspiera się sufit na planie owalu. Na ścianach między kolunami wydłużone płyciny ozdobione medalionami, ujmują otwory drzwiowe (pierwotnie cztery) z supraporatami. Na supraportach i medalionach przedstawienia: Pokoju, Zgody, Dostatku, Władzy, Wierności, Szczęścia, Siły, Roztropności i Męstwa oraz Zdrowia. Na miejscu wsch. otworu drzwiowego kominek neoklasycystyczny z 1919 r.

Zabytek dostępny, własność prywatna, centrum konferencyjno-hotelowe.

Oprac. Beata Sebzda, OT NID we Wrocławiu, 29.01.2015 r.

Bibliografia

  • Degen K., Die Bau- und Kunstdenkmäler des Landkreis Breslau, Frankfurt am Main 1965, s. 247-248.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce. Seria Nowa, t. IV, z. 2, Województwo wrocławskie, Sobótka, Kąty Wrocławskie i okolice, pod red. J. Pokory i M. Zlata, Warszawa 1991, s.90-92.
  • Kos J.K., Carl Gotthard Langhans 1732-1808. Architekt z Kamiennej Góry. Jelenia Góra 2008, s.15-17.
  • Pilch J., Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska. Warszawa 2005, s. 300.
  • Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, Warszawa 2006, s. 765.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: pałac
  • Chronologia: l. 1776-81
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Samotwór
  • Lokalizacja: woj. dolnośląskie, pow. wrocławski, gmina Kąty Wrocławskie - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy