XVIII w. w okresie panowania cesarza Józefa II. W kościele znajduje się kilka cennych zabytków i ciekawa polichromia z ostatniej ćwierci XIX w. Świątynia stanowi dominantę krajobrazową w centrum wsi.

Historia

Rzyki założone zostały w 1560 r. jako pasterska osada wołoska w Beskidzie Małym. Do 1796 we wsi nie było kościoła, a miejscowość należała do parafii w pobliskim Wieprzu. W XVIII w. w Rzykach rozwinęło się tkactwo i handel z nim związany, działała huta szkła i produkowano masowo gonty. Wzbogaceni mieszkańcy doprowadzili do wybudowania kościoła i erygowania parafii. Świątynia pw. św. Jakuba Strzemię wzniesiona została w latach 1793-1796, a konsekrowano ją w 1808 r. Wieżę dobudowano w 1835 r., hełm na wieży dodano w 1923 r. Sklepienia naw zostały wymurowane po 1837 r. W latach 80. XX w. prowadzony był generalny remont kościoła, m.in. uruchomiono wtedy ogrzewanie elektryczne, odnowiono ambonę i stacje Drogi Krzyżowej, sprzęty kościelne i elewacje kościoła. W połowie lat 90. XX w. do nawy bocznej dobudowano kaplicę. W 1885 r. sklepienia kościoła polichromią ozdobił Jan Paszyński z Tarnowa. Malowidła konserwowały w 1958 r., Zofia Stawowiak i Irena Gawron z Krakowa. Dekorację malarską sklepienia w kruchcie wykonał w latach 90. XX w. Karol Pustelnik z Wadowic. Teren przykościelny w końcu XVIII lub w 1. ćwierci XIX w. otoczony został ogrodzeniem. W linii ogrodzenia stanął niewielki budynek gospodarczy. W tym samym czasie przy kościele powstała plebania, duży budynek gospodarczy i drewniana „wikarówka” (rozebrana po 2006 r. ze względu na katastrofalny stan techniczny).

Opis

Zespół kościelny zlokalizowany jest w centralnej części wsi po południowej stronie drogi do Andrychowa, na znacznym wyniesieniu terenu. Kościół murowany z cegły, potynkowany, halowy, trójnawowy, czteroprzęsłowy, z prezbiterium zamkniętym półkolistą apsydą, z dwoma prostokątnymi lokalnościami bocznymi i współczesną kaplicą. Nawa główna wyższa od naw bocznych, otwarta jest do nich arkadami filarowymi. Wieża prostopadłościenna, wbudowana w korpus nawowy, trójkondygnacyjna, zwieńczona neobarokowym hełmem cebulastym z wieloboczną latarnią. Dachy świątyni dwuspadowe, pulpitowe i wielopołaciowe. Na kalenicy dachu nad nawą główną umieszczona jest wieżyczka na sygnaturkę kształtu barokowego. W szczycie data ukończenia budowy nawy „1795”. Elewacje kościoła ożywione są podziałami ramowymi. Wnętrze nakrywają sklepienia kolebkowe i żagielkowe na gurtach. Posadzki ułożone zostały z wielobarwnych płyt ceramicznych w geometryczne wzory. W oknach znajdują się współczesne witraże z przedstawieniami świętych. Kościół ozdabia polichromia neorokokowa z elementami secesyjnej dekoracyjności, złożona z bardzo rozbudowanych motywów figuralnych, ornamentalnych, roślinnych i geometrycznych, z obrazami o tematyce religijnej i z herbem Habsburgów, patronów kościoła i właścicieli Rzyk w 2. połowie XIX w. Do wyposażenia świątyni należą m.in.: ołtarz główny barokowo-rokokowy sprzed 1837 z obrazem Matki Boskiej Pocieszenia w posrebrzanej sukience, dwa ołtarze boczne o cechach barokowo-klasycystycznych z końca XVIII lub początku XIX w., chrzcielnica wczesnobarokowa z 1. ćwierci XVIII w., ambona rokokowa z 1. ćwierci XIX w. oraz obrazy z XVIII/XIX w. malowane na deskach, Święta Rodzina i Święty Wojciech. W przeszklonych gablotach eksponowane są najcenniejsze zabytki w kościele, gotycki posąg Matki Boskiej (uszkodzony, pierwotnie z Dzieciątkiem) z 1. ćwierci XV w. i posąg Matki Boskiej ze św. Janem Ewangelistą, wczesnobarokowy z reminiscencjami późnogotyckimi z końca XVI w. Na sklepieniu nawy głównej zawieszony jest okazały kryształowy świecznik z XIX w. W kościele znajduje się kilka rzeźb i płaskorzeźb z drewna, autorstwa miejscowego twórcy ludowego, Stanisława Mikołajka. Plebania murowana z cegły, potynkowana, parterowa, nakryta dachem dwuspadowym, z drewnianym, przeszklonym gankiem od frontu. Plebański budynek gospodarczy murowany, parterowy, obecnie częściowo przekształcony. Budynek gospodarczy usytuowany w linii ogrodzeniu kościoła murowany, parterowy, nakryty dachem dwuspadowym, jednopomieszczeniowy, sklepiony żagielkowo. Według relacji mieszkańców ten obiekt pierwotnie służył jako schronienie nocne dla ludzi, którzy latem biciem w dzwony mieli alarmować wieś na wypadek pożaru.

Zabytki dostępne z zewnątrz. Poza nabożeństwami wnętrze kościoła można zobaczyć po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym w parafii.

Oprac. Tadeusz Śledzikowski, OT NID w Krakowie, 27.10.2014 r.