Historia

Najstarsza część kościoła należała prawdopodobnie do pierwotnej świątyni, istniejącej tutaj w 1136 roku, powstałej zapewne około 1100 roku (na co wskazuje bulla Innocentego II, wymieniająca Rudę wśród kasztelanii wielkopolskich). Przed 1264 rokiem Ruda otrzymała prawa miejskie. Próba lokacji nie była skuteczna, przed 1281 rokiem był bowiem lokowany pobliski Wieluń, do którego przeniesiono najpierw stolicę kasztelanii, a w 1420 roku kolegiatę. Budynek wielofazowy, z etapami budowy z XII, XIII, XIV-XV, XVI i schyłku XIX wieku, przy czym dla okresu gotyckiego wyróżniają się trzy fazy budowlane.

Opis

Kościół położony w centralnej części miejscowości, otoczony cmentarzem, orientowany, jednonawowy z wyodrębnionym prezbiterium. Północna ściana nawy pochodzi z najstarszej fazy budowy-zachowały się w niej zamurowany jednouskokowy portal zwieńczony półkolistym gładkim tympanonem i dwa romańskie okna zwieńczone półkoliście. Kościół pierwotny zapewne znacznie mniejszy, zamknięty od wschodu apsydą. W XIII wieku rozbudowa świątyni - wzniesienie nowego prezbiterium z zakrystią, następnie powiększenie nawy. Prezbiterium zamknięte trójbocznie, kilkakrotnie podwyższane. Ostatnią fazę gotycką stanowi przesklepienie prezbiterium sklepieniem krzyżowym. Nawa oddzielona od prezbiterium ścianą tęczową zwieńczoną półkoliście, przekryta płaskim stropem. Zakrystia wyposażona w sklepienie kolebkowe. Od północy do korpusu nawy dobudowana renesansowa kaplica Masłowskich. Od zachodu kruchta wzniesiona na rzucie prostokąta, z portykiem wspartym na dwóch parach toskańskich kolumn umieszczonych na wysokim cokole. Szczyt zachodni trójkątny, nad nim rzeźba św. Jana Nepomucena. Zachodnia część kościoła powstała w miejscu rozebranej wieży. Ołtarz główny w formie tryptyku, z umieszczoną w głównej kwaterze rzeźbą MB z Dzieciątkiem, zapewne późnośredniowieczną. W prezbiterium sakramentarium, prawdopodobnie trzynastowieczne. W nawie kamienna chrzcielnica, zapewne z XIV wieku. Elewacje tynkowane współcześnie, z wyjątkiem zachowanego i wyeksponowanego reliktu muru najstarszej fazy budowy kościoła.

Dostęp do zabytku ograniczony. Wnętrze można oglądać w niedziele i święta. W dni powszednie - po uzgodnieniu z proboszczem.

Oprac. Paweł Filipowicz, OT NID w Łodzi, 30-09-2014 r.