łaźnia miejska z fragmentem d. rogatki miejskiej (lubelskiej), Radom
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

łaźnia miejska z fragmentem d. rogatki miejskiej (lubelskiej)

Radom

photo

Łaźnia miejska z fragmentem dawnej rogatki miejskiej (lubelska) stanowi świadectwo rozwoju i historii miasta, zaprojektowana została początkowo w stylu klasycystycznym (rogatka) przez architekta Henryka Marconiego, następnie rozbudowana i przebudowana na łaźnię miejską w stylu modernistycznym przez architekta Kazimierza Prokulskiego. Stanowi przykład architektury municypalnej z pocz. XIX w. na Mazowszu.

Historia

Budowa rogatek przy wjazdach do Radomia w XIX w. związana była z realizacją założeń planu regulacyjnego miasta przyjętego do realizacji w 1822 r. W roku 1824 rogatki funkcjonowały już przy wszystkich pięciu wjazdach do miasta. Szóstą klasycystyczną rogatkę – lubelską - pobudowano w 1840 r. według projektu Henryka Marconiego. Budynek swoją formą nawiązywał do zbudowanej wcześniej rogatki warszawskiej. W okresie międzywojennym budynek utracił swoją pierwotną funkcję i stał się - na skutek rozbudowy w latach 1922-1925 według projektu Kazimierza Prokulskiego - łaźnią miejską (fragmentem d. rogatki miejskiej jest portyk i klatka schodowa). Działała ona do końca lat 70. XX w. Generalny remont obiektu przeprowadzony został w 1982 r. Od roku 1987 budynek stanowi siedzibę Klubu Środowisk Twórczych Łaźnia, jak również pełni funkcję galerii sztuki i restauracji.

Opis

Łaźnia miejska z fragmentem d. rogatki miejskiej (lubelskiej) usytuowana jest po południowej stronie ul. Stefana Żeromskiego i zachodniej Juliusza Słowackiego, naprzeciwko gmachu Pałacu Komisji Województwa Sandomierskiego (ob. Urząd Miejski). Od strony północnej przylega do Parku im. Tadeusza Kościuszki. 

Obiekt wybudowany został na ceglanym fundamencie, z podpiwniczeniem, ze ścianami wymurowanymi z cegły spojonej zaprawą cementowo-wapienną, obustronnie otynkowanymi. Strop nad 1 piętrem wykonany został z drewna, nad piwnicą i parterem strop Kleina. Więźba dachowa jest krokwiowa, pokryta blachą. Stolarka okienna i drzwiowa w pełni wykonana została z drewna. Budynek wąskofrontowy rozplanowany został na planie litery T, flankowanej od wschodu i zachodu niższymi , jednokondygnacyjnymi dobudówkami oraz wieżą na rzucie elipsy od strony południowej. Całość obiektu pięcioosiowa, trzytraktowa, o układzie dośrodkowym. Wejście do budynku prowadzi od strony północnej poprzez centralnie umieszczone dwuskrzydłowe drzwi zamknięte łukiem pełnym. 

Budynek jest zwarty, dwukondygnacyjny, ze średniej wysokości poddaszem, nakryty dachami pulpitowymi, dwu- i czterospadowymi. Wejście do budynku poprzedzone zostało portykiem zwieńczonym tympanonem wspartym od frontu na czterech kwadratowych w przekroju kolumnach. Elewacje budynku wykonane zostały w stylu modernistycznym, ujęte gzymsami cokołowym, podokiennym (w parterze), nadokiennym (na 1 kondygnacji) i wieńczącym. Fasada zwieńczona schodkowym ryzalitem. Otwory okienne zróżnicowane: kwadratowe, w formie stojącego prostokąta (również zamkniętego łukiem pełnym), owalne i  w formie łuku odcinkowego.  

Obiekt dostępny za pozwoleniem właściciela.

Jerzy Szałygin, OT NID w Warszawie, 15.05.2019 r.

Bibliografia

  • Architektura i urbanistyka Radomia, red. W. Kalinowski, Lublin 1979, s. 143.

  • Karta ewidencyjna zabytku architektury i budownictwa, tzw. biała: Budynek dawnej łaźni, oprac. J. Batkowski, B. Blum, XII 1992.

  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, red. J. Łoziński, B. Wolff,  t. III, Woj. Kieleckie, z. 10, Pow. radomski, Warszawa 1961, s. 21-22.

  • Radom. Rogatka Lubelska, za: http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/20604,radom-rogatka-lubelska.html

  • Rogatka Lubelska w Radomiu, za: https://pl.wikipedia.org/wiki/Rogatka_Lubelska_w_Radomiu.

  • J. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2012, s. 131, 277-278.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: Łaźnia
  • Chronologia: 1922 - 1925
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Stefana Żeromskiego 56, Radom
  • Lokalizacja: woj. mazowieckie, pow. Radom, gmina Radom
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy