Historia

Pyskowicki ratusz wzniesiono w latach 1823–1824 na miejscu starszego obiektu, o którym pierwsze wzmianki pochodzą z XVI wieku. Budynek regularnie modernizowano: w 1866 roku odnowiono tynki elewacji, a trzy lata później zamontowano mechanizm zegarowy. Poważna przebudowa miała miejsce w 1913 roku – zmieniono wówczas układ piętra oraz poddasza i usunięto z fasady detale architektoniczne. Funkcję siedziby władz miejskich obiekt pełnił do 1996 roku. Na przełomie XX i XXI wieku przeszedł kompleksowy remont, obejmujący m.in. naprawę dachu, drenaż przyziemia i wymianę okien. Wtedy też podjęto próbę przywrócenia elewacjom XIX-wiecznego wyglądu, pozostawiając jednak XX-wieczną strefę wejściową z balkonem i kolumnami. Ostatnie duże prace konserwatorskie przeprowadzono w latach 2018–2019. Odnowiono wówczas tynki, odtworzono oryginalną wielkość okien oraz poddano renowacji kartusz herbowy. Wszystko po to, aby uczytelnić historyczną formę budynku z początku XX wieku.

Opis

Pyskowicki ratusz to wolnostojący, dwupiętrowy gmach o zwartej bryle, wzniesiony na rzucie prostokąta w południowo-zachodniej części rynku. Ten częściowo podpiwniczony budynek z użytkowym poddaszem nakryto dachem dwuspadowym z ceramiczną dachówką. Obiekt wybudowano w technologii tradycyjnej z cegły na zaprawie wapiennej, a jego ściany obustronnie otynkowano. W piwnicach zastosowano sklepienia kolebkowe i kolebkowo-krzyżowe, natomiast na parterze – odcinkowe oraz żaglaste na gurtach. Wyższe kondygnacje opinają drewniane stropy belkowe z tynkowanymi podsufitkami, a konstrukcję dachu wspiera więźba stolcowo-płatwiowa wzmocniona mieczami.

Elewacje budynku wyróżniają się eklektycznym wystrojem, umiejętnie łączącym elementy klasycyzmu i neogotyku. Symetryczna, siedmioosiowa fasada frontowa (północno-zachodnia) jest artykułowana prostokątnymi oknami oraz blendami. Jej horyzontalny podział wyznacza boniowanie płytowe w strefie przyziemia, gzymsy pod- i nadokienne oraz wieńczący fryz arkadkowy pod attyką. Trzy środkowe osie tworzą pozorny ryzalit, w którym umieszczono wejście główne. Nad nim usytuowano balkon z kutą balustradą, wsparty na dwóch kolumnach, a powyżej – kartusz z herbem miasta. W górnej partii fasady widnieją trzy oculusy (w środkowym osadzono tarczę zegara), a całość wieńczy attyka z krenelażem. Krawędzie ścian podkreślono lizenami. Pozostałe elewacje zakomponowano w analogiczny sposób. Pięcioosiowa ściana tylna (południowo-wschodnia) mieści na osi środkowej prostokątne wejście. Trzyosiowe elewacje boczne zamykają szczyty z oknami i blendami o ostrołukowym wykroju, nad którymi umieszczono oculusy. Ściany szczytowe również zwieńczono attyką z krenelażem. We wnętrzu zastosowano układ dwu- i dwuipółtraktowy, który na przestrzeni lat uległ częściowym przekształceniom przez wprowadzenie wtórnych podziałów.

Oprac. Ewa Waryś, OT NID w Katowicach, 29.04.2026 r.