Kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela, Prandocin
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela

Prandocin

photo

Kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela w Prandocinie jest jednym z najlepiej zachowanych i piękniejszych zabytków architektury romańskiej w Polsce.

Historia

Prandociński kościół powstał w połowie lub tuż przed połową XII w. z fundacji rycerskiej, zapewne komesa Prandoty Starego z rodu Odrowążów lub jego następcy (Saula z Końskich). Świątynia po raz pierwszy wzmiankowana była w dokumencie z 1222 r., w latach 1325-27 była siedzibą dekanatu. Kościół zbudowano z ciosów piaskowca jako dwuabsydowy: oprócz absydy ołtarzowej miał także absydę zachodnią, mieszczącą pierwotnie właściwą fundacjom rycerskim emporę, dwukondygnacyjną, sklepioną, wspartą na parze przyściennych półkolumn i kolumny o kostkowym kapitelu. Wystrój architektoniczny budowli tworzyły: uskokowy portal od południa z kolumnami w ościeżach i półkolistymi archiwoltami o reliefowej, ornamentalnej dekoracji, osłonięty pierwotnie rodzajem portyku; ornamentalne obramienia rozglifionych okienek; podokapowe fryzy arkadowe. W związku z inkastelacją, może na początku lat 40. XIII w., nadbudowano nad absydą zachodnią ośmioboczną wieżę. W latach 1480-1490 wyburzono absydę wschodnią, wznosząc gotyckie prezbiterium, zamknięte ścianą prostą; w ceglanych murach wykorzystano ciosy i elementy dekoracyjne z murów romańskich. Wieżę (wg ks. Wiśniewskiego) obniżono pod koniec XVIII w., na wieży wzniesiono wysoki dach, na którym znalazła się ośmioboczna latarnia nakryta kopulastym hełmem. W następnym stuleciu dobudowano zakrystie oraz zachodnią kruchtę.

Opis

Kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela w Prandocinie stoi na wzgórzu wśród wysokich drzew, w środkowej części wsi, przy drodze prowadzącej na południe, do Wysiółka. Jest to budowla romańska, murowana z ciosów piaskowca. Świątynia jest orientowana, jednonawowa, z ośmioboczną wieżą, absydą zachodnią i gotyckim ceglanym prezbiterium (z zachowaną wewnątrz polichromią), wzmocnionym szkarpami, zamkniętym ścianą prostą. W prezbiterium zachowały są bazy przyściennych półkolumn wspierających emporę a podpora główna - kolumna o kostkowym kapitelu, stoi przed kościołem (od północy, przy cmentarnym murze). W gotyckich murach, w dolnych partiach, zachowały się ciosy i elementy dekoracyjne z murów romańskich. Na ścianie południowej znajduje się zamurowany, uskokowy portal z gładkim tympanonem, zdobiony ornamentem plecionkowym i polichromowany. Na jego węgarach czytelne są krzyżyki konsekracyjne. Nad portalem zachowało się częściowo ornamentalne obramienie jednego z okienek, (na ścianie północnej drugie) zamurowanych i częściowo zlikwidowanych w trakcie przebijania nowych, większych okien. Mury nawy i wieży obiega podokapowy ciągły fryz arkadowy, na ścianach absydy zachodniej zachowały się lizeny. Kościół nakryty jest stropem płaskim, nawę i prezbiterium przykrywa dach dwuspadowy z wieżyczką na sygnaturkę, wieża nakryta jest wysokim dachem zwieńczonym ośmioboczną latarnią i kopulastym hełmem. Do pierwotnej bryły kościoła dostawione są dwie przybudówki z obu stron prezbiterium (tzw. stara i nowa zakrystia) oraz kruchta dobudowana do zachodniej absydy. Wyposażenie świątyni pochodzi z XVII i XVIII w., m.in. późnomanierystyczny ołtarz główny (zbudowany po 1630 r.), ufundowany przez mieszczanina i ławnika słomnickiego — Macieja Oczko. W ołtarzu znajduje się obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem Jezus. Remont kościoła i prace konserwatorskie przeprowadzono w latach 1982-1988. Aktualnie trwa kolejny etap wymiany pokrycia dachowego - nad prezbiterium i nawą główną.

Obiekt dostepny z zewnątrz, wewnątrz - przed i po mszy.

Oprac. Tomasz Woźniak, OT NID w Krakowie, 01.07.2014 r.

Bibliografia

  • Chrzanowski T., Kornecki M., Sztuka Ziemi Krakowskiej, Kraków 1982.
  • Dyba O., Majka M., Zabytki architektury i budownictwa w Polsce. T. 18, cz. 2, Województwo krakowskie, Warszawa 1995.
  • Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013.
  • Sztuka polska romańska i przedromańska do schyłku XIII w., M. Walicki (red.), Warszawa, 1971.
  • Świechowski Z., Katalog architektury romańskiej w Polsce, Warszawa 2009.
  • Świechowski Z., Sztuka polska, t. I, Romanizm, Warszawa 2006.
  • Tomaszewski A., Romańskie kościoły z emporami zachodnimi na obszarze Polski, Czech i Węgier, Wrocław 1974.
  • Wiśniewski J., Dekanat miechowski, Radom 1917.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: poł. XII w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Prandocin 54, Prandocin
  • Lokalizacja: woj. małopolskie, pow. krakowski, gmina Słomniki - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy