Wywołało to sprzeciw miejscowej ludności chrześcijańskiej, która w 1740 roku wystarała się o królewski zakaz osadnictwa żydowskiego — obowiązywał on do 1862 roku. Akt ten nie był jednak nadmiernie przestrzegany i liczba wyznawców judaizmu w mieście systematycznie rosła, zwłaszcza po przejściu w wyniku III rozbioru rzeczypospolitej pod władzę pruską. W 1797 roku odnotowano już istnienie samodzielnego kahału, obejmującego swoim zasięgiem także okolice piaseczna, w tym jeziorną. Gmina nie utrzymała się zbyt długo: 26 piaseczyńskich żydów (1808; 4% ogółu ludności) zostało podporządkowanych kahałowi w Nadarzynie. Mimo utraty organizacyjnej samodzielności społeczność żydowska w piasecznie w okresie królestwa polskiego (królestwa kongresowego) przeżyła intensywny rozwój: w 1818 roku liczyła około 160 osób (18% mieszkańców), w 1856 — już ponad 500 (42%). W latach 60. Wybudowano drewnianą synagogę, zastąpioną po 1886 roku przez nową, murowaną.

Wraz ze zwiększeniem liczby ludności żydowskiej zaczęły się pojawiać problemy w przypadku pochówku, rejestracji ślubów i dzieci. Dlatego też żydzi piaseczyńscy rozpoczęli starania o uniezależnienie od gminy w Nadarzynie. W 1869 roku powstał wreszcie Okręg Bóżniczy w Piasecznie, który obejmował swoim nadzorem samo Piaseczno, Jeziorną, Skolimów, Bogatki i Wilanów. Zakupiono teren poza miastem z przeznaczeniem na cmentarz. Pierwszym piaseczyńskim rabinem został Josef Adamaszek, a jego następcami byli chasydzi Noach Sakiewnik z góry kalwarii i słynny cadyk Kalman Szapiro (od 1913 roku, z prywatnym domem modlitwy przy ulicy niecałej 15).

W 1897 roku w mieście zamieszkiwało około 1100 wyznawców religii mojżeszowej, co stanowiło 40% ogółu. Pod względem religijnym miejscowa gmina wyróżniała się dominacją chasydów, po względem zajęć — znaczną liczbą żydów zajmujących się pozyskiwaniem kamienia na rynek warszawski. W okresie międzywojennym społeczność żydowska, obejmująca nadal ponad jedną trzecią ludności Piaseczna, odgrywała dużą rolę w życiu gospodarczym i publicznym, w tym także w radzie miejskiej. Największe wpływy polityczne mieli wśród niej syjoniści i ortodoksyjna Aguda. Działały szkoły religijne dla chłopców i dziewcząt. W latach 30. Istniały odrębne żydowskie cechy rzemieślnicze: krawców; szewców; cholewkarzy i rymarzy; rzeźników i piekarzy; stolarzy, malarzy, blacharzy i tokarzy drzewnych.

W styczniu 1940 roku, z polecenia okupacyjnych władz niemieckich, utworzono Judenrat (radę żydowską), składający się z 12 członków, który powołał komitet koordynacyjny dożywiania ubogiej ludności żydowskiej pod przewodnictwem Borucha Higiera. Żydzi zostali zobowiązani do świadczenia darmowej pracy na rzecz miasta, armii okupacyjnej i okolicznych rolników narodowości niemieckiej. Zimą i wiosną 1940 roku do Piaseczna przybyło kilkuset żydów wysiedlonych między innymi z Łodzi i Garwolina. W lipcu tegoż roku niemieckie władze Piaseczna rozpoczęły wytyczanie getta, które zlokalizowano w południowej części miasta, w dzielnicy letniskowej, w sąsiedztwie lasu — jego granice wyznaczały ulice: Świętojańska, Jerozolimska, Topolowa, Czajewicza, Krótka. Do listopada 1940 roku getto zostało zasiedlone; istniało jednak bardzo krótko. Już w styczniu i lutym 1941 roku okupanci przystąpili do jego likwidacji, a mieszkańcy zostali w kilku grupach przesiedleni do getta warszawskiego. Część pozostawionych domostw rozebrano, a w innych osiedlono Polaków wypędzonych z Pomorza. Po wojnie gmina nie odrodziła się, a zrujnowaną synagogę zburzono w latach 70. Ubiegłego wieku.

Opis

Cmentarz żydowski w Piasecznie został założony w 1869 roku — ostatni pochówek odbył się na nim prawdopodobnie w 1941 roku. Nekropolię zlokalizowano na zachód od ówczesnego miasta, przy obecnej ulicy Tuwima. Do wybuchu drugiej wojny światowej na jego terenie mogło znajdować się około półtora tysiąca nagrobków. Cmentarz otaczało ogrodzenie z drewnianą bramą, umiejscowioną od południa. Na rozkaz Niemców wiele nagrobków zostało wyrwanych i użytych do prac budowlanych. Po wojnie opuszczony cmentarz stał się nielegalnym wysypiskiem śmieci. Pozostałe na nim macewy padały łupem złodziei. Ogromna większość działki cmentarnej została przeznaczona pod zabudowę mieszkalną. Dopiero na początku lat 90. XX wieku, dzięki staraniom fundacji wiecznej pamięci, władz miasta i młodzieży z miejscowych szkół, uporządkowano i ogrodzono niezabudowaną część cmentarza. Z oryginalnej działki cmentarnej obejmującej 1,7 hektara udało się zabezpieczyć fragment o przybliżonych wymiarach 38 na 50 metrów (0,19 hektara).

Przy furtce ogrodzonej nekropolii umieszczono tabliczki z informacjami o historii cmentarza oraz o jego zabytkowym statusie. Na wprost wejścia znajduje się pomnik wykonany według projektu Karola Tchorka, czczący pamięć 60 ofiar zbrodni niemieckich z lat 1942–1944, popełnionych na terenie nekropolii na Polakach i Żydach.

Do dziś przetrwało na cmentarzu zaledwie 36 nagrobków w różnym stanie. Najstarszy z nich upamiętnia Lejzora, syna Moszego, zmarłego w 1889 roku (jego stela wyróżnia się pod względem wykonania, z główną płyciną inskrypcyjną obramioną półkolumnami oraz dodatkową płyciną w cokole, z trójkątnym frontonem, w centrum którego wyryto dzban — symbol lewitów). Przeważają wśród nich tradycyjne macewy, wykonane z piaskowca, w formie pionowych płyt o półokrągłym, prostokątnym lub trójkątnym zwieńczeniu. Wszystkie zachowane inskrypcje są sporządzone w języku hebrajskim; nie przetrwały prawie oryginalne polichromie nagrobne. Na cmentarzu znajduje się także pewna liczba tumb, czyli półwalców stawianych za macewą. Można zakładać, że znaczna część nagrobków stoi w miejscu właściwego pochówku. Cmentarz został wpisany do rejestru zabytków decyzją z 2 lutego 1991 roku pod numerem 1409.

Właściciel praw autorskich do opisu: Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.