Historia

Wieś Parlin została założona około 1300 roku na prawie średzkim. W tym czasie prawdopodobnie powstała również parafia. Wieś, po raz pierwszy wzmiankowana w 1357 roku, należała do kapituły gnieźnieńskiej. Dawny drewniany kościół wzniesiono w tym samym roku. W 1383 roku wieś została spustoszona podczas wojny sąsiedzkiej Grzymalitów z Nałęczami. W 1566 roku kościół został rekoncyliowany. Obecna świątynia powstała z fundacji kapituły gnieźnieńskiej w XVII wieku. Nowy wystrój otrzymała za kadencji proboszcza Antoniego Bronowskiego, sprawującego urząd w latach 1746-1792. Pod koniec XVIII lub w 1. połowie XIX wieku wzniesiono wolnostojącą dzwonnicę. Kościół odnowiono w 1859 roku, a dziesięć lat później jego dach pokryto gontem. W 1912 roku w sąsiedztwie kościoła wybudowano plebanię. W 1923 roku na kalenicy dachu nadbudowano sygnaturkę. W 1939 roku kościół został odnowiony. W 1965 roku dotychczasowe pokrycie gontem zastąpiono dachówką. Do pierwotnego pokrycia powrócono podczas kompleksowych prac konserwatorskich przeprowadzonych w kościele w ostatniej dekadzie XX wieku.

Opis

Zespół zabudowy usytuowany jest w centrum wsi, po południowej stronie drogi Mogilno–Sucharzewo. Tworzą go orientowany kościół usytuowany na niewielkim wzniesieniu, na wydzielonej działce otoczonej szpalerem lip, oraz znajdująca się w jej południowo-wschodniej części drewniana, ażurowa dzwonnica o konstrukcji słupowo-ramowej. Od południa do działki kościelnej przylega ogród, pośrodku którego znajduje się plebania. Barokowy kościół wzniesiono na planie prostokąta, z jednonawowym korpusem oraz nieznacznie węższym prezbiterium o tej samej wysokości, zamkniętym trójbocznie. Na kalenicy korpusu znajduje się oktogonalna sygnaturka (1923). Wzdłuż północnej elewacji prezbiterium dobudowana jest zakrystia. Elewację południową korpusu poprzedza kwadratowa kruchta. Świątynia, posadowiona na kamienno-ceglanym podmurowaniu, została wzniesiona w drewnianej konstrukcji zrębowej, natomiast kruchta w konstrukcji słupowej; ściany oszalowano. Zakrystia jest murowana z cegły i otynkowana. Dachy oraz sygnaturkę kryje gont. Fasada jest prosta, z prostokątnym otworem wejściowym na osi, zwieńczona trójkątnym szczytem. Elewacje boczne przepruwają niewielkie prostokątne okna; w elewacji południowej znajduje się kruchta kryta dachem dwuspadowym. w południowej mieści się kruchta kryta dwuspadowym dachem. Wnętrze jest jednoprzestrzenne, z prezbiterium lekko przewężonym względem korpusu. Wystrój późnobarokowy tworzą ołtarze: główny i dwa boczne ustawione przy tęczy, a także krucyfiks umieszczony na belce tęczowej (1. połowa XVI wieku). Plebania reprezentuje tradycyjne formy domu mieszkalnego inspirowanego stylistyką wczesnego modernizmu. Została wzniesiona na planie prostokąta, jako prostopadłościenna, podpiwniczona, parterowa bryła z mieszkalnym poddaszem, nakryta wysokim dachem naczółkowym z pulpitowymi wystawkami. Budynek posadowiono na cokole z ciosów granitowych, murowany z cegły pełnej, obustronnie tynkowany. W północnej elewacji znajduje się drewniana weranda. Dach kryty jest dachówką ceramiczną karpiówką ułożoną w koronkę. Elewacje są gładko tynkowane, pozbawione detalu architektonicznego, z prostokątnymi otworami okiennymi. W fasadzie, na drugiej osi od południa, znajduje się wejście główne. Na osi elewacji południowej mieści się niewielki ryzalit. W elewacji północnej, po stronie wschodniej, znajduje się parterowa, czworoboczna drewniana weranda z wielokwaterowym przeszkleniem. Wnętrze zachowało pierwotną kompozycję dwuipółtraktową z wewnętrznym korytarzem, wokół którego zorganizowano pomieszczenia mieszkalne. Z oryginalnego wyposażenia przetrwały trzy piece kaflowe.

Dostęp do zabytkowego zespołu ograniczony. Kościół otwarty w czasie nabożeństw, plebania i dzwonnica dostępne z zewnątrz.

Oprac. Bogna Derkowska-Kostkowska, Pracownia Dokumentacji, Popularyzacji Zabytków i Dziedzictwa Narodowego, Kujawsko-Pomorskiego Centrum Kultury w Bydgoszczy, 08.11.2014 r.