kościół parafialny, ob. cmentarny pw. św. Mikołaja, Owińska
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

kościół parafialny, ob. cmentarny pw. św. Mikołaja

Owińska

photo

Kościół stanowi interesujący przykład renesansowego budownictwa sakralnego z XVI w. We wnętrzu nawy zachowały się pierwotne belki renesansowego stropu ozdobione malowanymi rozetami. Na dwu belkach inskrypcja łacińska z datą 1574 i nazwiskami Katarzyny Łuszczewskiej, ówczesnej ksieni cysterek, proboszcza Piotra Kuczyńskiego i młynarza Jana z Górnego Młyna (zapewne wykonawcy).

Historia

Najstarsza wzmianka o Owińskach pochodzi z 1249 r., jednak powstanie wsi można datować na przełom XII/XIII lub na pocz. XIII w. Była to wieś książęca. Przed 1252 r. książęta wielkopolscy Przemysł I i Bolesław Pobożny nadali Owińska cysterkom z Trzebnicy. Klasztor miał być wotum za uchronienie Wielkopolski od niszczycielskiego najazdu tatarskiego. Sprowadzenie mniszek do Owińsk ze śląskiego opactwa w Trzebnicy nastąpiło w ostatnich miesiącach 1252 r. Zachowany do dziś kościół oraz zabudowania klasztorne powstały w XVIII w.
W rękach cysterek Owińska pozostawały do k. XVIII w. W 1797 r. majątek klasztorny został sprzedany przez państwo pruskie bankierowi z Berlina – Zygmuntowi Ottonowi von Treskow.

Opis

Kościół pw. św. Mikołaja usytuowany jest w środkowej części wsi, po zach. stronie z Poznania do Murowanej Gośliny, ok. 500 m. od zabudowań d. klasztoru cysterek. Jego prezbiterium skierowane jest na wschód. Po zach. stronie świątyni znajduje się stary cmentarz, ogrodzony barokowym, ceglanym murem z trójdzielną bramką od pd.. Renesansowy, częściowo zbarokizowany kościół składa się z nawy na planie prostokąta oraz nieco węższego, prosto zamkniętego prezbiterium, otwartego do nawy ostrołukową tęczą. Do prezbiterium od pn. przylega niewielka prostokątna zakrystia. Po pd. stronie nawy – kruchta na planie kwadratu. Nawa i równe jej wysokością prezbiterium nakrywa wysoki dach dwuspadowy. Nad zakrystią i kruchtą pd. – znacznie niższe dachy dwuspadowe o kalenicach prostopadłych do kalenicy dachu głównego.
Kościół jest budynkiem murowanym z cegły w układzie polskim, z użyciem pojedynczych kamieni. Ściany częściowo otynkowano. Dachy pokryto dachówką ceramiczną. Wnętrze prezbiterium nakryte jest nowym stropem, którym zastąpiono dawny renesansowy strop pseudokasetonowy. W nawie zachowały się częściowo profilowane, ozdobione rozetami belki pierwotnego stropu. Na dwóch belkach znajduje się napis łaciński z datą 1574 i nazwiskami ówczesnej ksieni cysterek Katarzyny Łuszczewskiej, proboszcza Piotra Kuczyńskiego oraz młynarza Jana z Górnego Młyna (zapewne jednego z wykonawców. Zakrystia nakryta jest sklepieniem żaglastym.
Zewnątrz kościół jest oszkarpowany. Elewacje podczas ostatniego remontu otynkowano (z wyjątkiem elewacji pn. i ścian zakrystii) z pozostawieniem nieotynkowanych partii tzw. świadków. W zwieńczeniu – profilowany gzyms. Okna prezbiterium zamknięte są półkoliście, nieco mniejsze okna nawy – segmentowo. Elewacje wsch. i zach. ujęte są narożnymi szkarpami, elewacja zach. z prostokątnym wejściem w segmentowo zamkniętej wnęce, zwieńczona trójkątnym szczytem, ozdobionym motywem krzyża. Elewacja wsch. z ostrołukową blendą na osi, zwieńczona barokowym, podzielonym parą pilastrów szczytem o wykroju wklęsło-wypukłym, w którym dwa okienka segmentowe i okrągła blenda. Elewacja pd. czteroosiowa. Nawa częściowo przesłonięta kruchtą, zwieńczoną trójkątnym szczytem. W kruchcie od pd. segmentowo zamknięte wejście, ujęte ozdobnym obramieniem z tynku, od wsch. i zach. – okienka segmentowe. Elewacja pn. dwuosiowa. Prezbiterium przesłonięte zakrystią, zwieńczoną szczytem o wykroju wklęsło wypukłym. W zakrystii od pn. dwa większe okna prostokątne, w szczycie – okienko zamknięte segmentowo.

Kościół dostępny do zwiedzania z zewnątrz. Bliższe informacje na temat kościoła są podane na stronach internetowych parafii św. Jana Chrzciciela: www.owinska.pl

Oprac. Krzysztof Jodłowski, OT NID w Poznaniu, 23-10-2017 r.

Bibliografia

  • Grzelachowski Stanisław, Zabytki w Owińskach, Spotkania z zabytkami, 2004, nr 6, s. 7.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. V, z. 20: powiat poznański, Warszawa 1977, s. 36.
  • Kohte J., Verzeichnis der Kunstdenkmaeler der Provinz Posen, Bd. III, Berlin 1896, s. 12.
  • Kozierowski S., Szematyzm historyczny ustrojów parafialnych dzisiejszej archidiecezji poznańskiej. Poznań 1935, s. 282.
  • Łukaszewicz J., Krótki opis historyczny kościołów parochialnych…, t. I, Poznań 1858, s. 417-20.
  • Nowacki J., Archidiecezja Poznańska w granicach historycznych i jej ustrój, Poznań, 1964, s. 377.
  • Rogalanka A., Kościół par. p.w. św. Mikołaja w Owińskach, pow. Poznań : dokumentacja historyczna, Poznań 1957 [mpis archiwum NID, OT Poznań].
  • Tomala J., Murowana architektura romańska i gotycka w Wielkopolsce, t. 1, Architektura sakralna, Kalisz 2007, s. 315-16.
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego…, t. VII, red. F. Sulimierski [i in.], Warszawa 1886, s. 771-72.
  • Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, red. A. Gąsiorowski, cz. III, z. 3, s. 537-39.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1501 - 1574
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Owińska
  • Lokalizacja: woj. wielkopolskie, pow. poznański, gmina Czerwonak
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy