Historia

Ossolin znany jest przede wszystkim z historycznych ruin zamku, sięgającego XIV wieku, rozbudowanego w pierwszej połowie XVII stulecia w potężną późnorenesansową rezydencję przez kanclerza koronnego Jerzego Ossolińskiego. Wieś ma jednak drugi godny uwagi obiekt zabytkowy, zbudowany nakładem tego samego fundatora - jest nią podziemna kaplica Betlejemska. Założenie tyleż skromne, co niezwykle ciekawe i wyjatkowe w skali całego kraju. Wojewoda sandomierski i późniejszy kanclerz ufundował ją w 1640 roku, zaś jego potomek, Józef Salezy Ossoliński, odnowił i przebudował w 1769 roku. Informacje te znajdują się na inskrypcji widniejącej nad wejściem do przedsionka. Wtedy też stanęła po stronie zachodniej założenia kamienna figura MB. W latach 1982-1983 zabytek został poddany pracom restauracyjnym. Kaplicę otaczają legendy, jakoby ziemię, z której usypano przykrywający ją kopiec Ossoliński sprowadził z Palestyny. Wiadomo z pewnością, że garść ziemi została zamurowana w połowie XVII wieku przez pielgrzymkę radomską, zaś kolejna symboliczna ilość - w 1996 roku. Oprócz tego otoczenie kaplicy jest jedynym miejscem w Polsce, gdzie tradycyjnie urządza się w noc Wigilii Bożego Narodzenia odpust Pasterki, który od jakiegoś czasu poprzedzony jest ogniskiem i inscenizacją Pokłonu Trzech Króli. Te ciekawe zwyczaje, należące do sfery dziedzictwa niematerialnego, współtworzą wyjątkową aurę, która otacza kaplicę Betlejemską.

Opis

Zbudowana z łamanego piaskowca i cegły kaplica ma kształt wydłużonego „tunelu”, przekrytego sklepieniem kolebkowym, z dwoma skośnymi aneksami na krańcu wschodnim, z których aneks południowy ma dwudzielny otwór podparty toskańską kolumienką. Nawę oddziela od przedsionka prosta ścianka z drzwiami i okienkiem oraz małym marmurowym lawaterzem. Czołowa ściana przedsionka, zwieńczona trójkątnym płaskorzeźbionym frontonikiem, zbudowana z cegły, a po bokach z piaskowca, otwiera się na zewnątrz dużą arkadą obramioną piaskowcowym ciosem. Nad arkadą umieszczona jest marmurowa inskrypcja poświadczająca fundację w 1640 i przebudowę w 1769 roku. „Tunel” kaplicy przykryty jest stożkowatym kopcem ziemnym, zwieńczonym smukłą murowaną latarnią z krzyżem. Sama kaplica podziemna poprzedzona jest od strony zach. dwoma pawilonami z piaskowcowych ciosów („domkami pustelników”), rozmieszczonymi symetrycznie po bokach alejki wiodącej do przedsionka. Na zachodnim krańcu tej alejki, na osi założenia, stoi na wysokim postumencie i stylizowanej kompozytowej kolumnie kamienna figura MB z Dzieciątkiem. Całość otacza czworokątny kamienny mur.

Zabytek dostępny z zewnątrz.

Oprac. Aleksandra Ziółkowska, 05-12-2015 r.