Historia

Osada na  „Skrzyńskiej Górze” w Nisku została odkryta w 1957 roku. Przeprowadzone niezwłocznie rozpoznanie archeologiczne jednoznacznie potwierdziło istnienie w tym miejscu stanowiska archeologicznego. Archeologiczne badania wykopaliskowe trwały w latach 1957-1966. W tym okresie przebadano łącznie ponad 18 arów stanowiska szacując jego powierzchnię na 400 arów. W wyniku analizy materiału archeologicznego ustalono, że najdawniejsze zasiedlenie tego miejsca należy wiązać z okresem neolitu, o czym świadczy odkryta siekierka oraz wykonany z krzemienia pasiastego wiór. Z kolei odsłonięta podczas prac archeologicznych w 1965 roku jama została określona na podstawie fragmentów naczyń ceramicznych na pochodzącą z okresu wpływów rzymskich. Jednak większa część odkryć dokonanych na stanowisku numer 1 w Nisku pochodzi z okresu VII-XII wieku. Warto wspomnieć o odkrytej wówczas glinianej grzechotce guzowatej datowanej na XI wiek. Jest to zabytek nieczęsto spotykany: dotychczas na ziemiach polskich odkryto zaledwie około 70 egzemplarzy tego typu obiektów, zarówno na osadach jak i na cmentarzyskach. 

Opis    

Osada wczesnośredniowieczna położona w Nisku, na „Skrzyńskiej Górze” zajmuje niewielkie wyniesienie usytuowane we wschodniej części miasta, w odległości około 700 m od rzeki San. Od wschodu teren jest ograniczony ul. Żurawią, a od zachodu ul. Kilińskiego. Od północy znajduje się staw noszący nazwę „Skrzynka” – od niego pochodzi nazwa stanowiska. W przeszłości teren osady był trudnodostępny, otoczony bagnami i rozlewiskami. Obecnie wyniesienie to w obrębie osady wczesnośredniowiecznej zostało prawie całkowicie zniwelowane od stron północnej i wschodniej. Niewielka wyniosłość rysuje się wyłącznie w środkowej części stanowiska. Jego północną część zajmuje rozdzielnia elektryczna, część środkowa to pola uprawne i nieużytki częściowo zadrzewione, w części południowej natomiast znajdują się zabudowania mieszkalne. Stanowisko zostało w dużej części zniszczone przez wieloletnie wydobywanie piasku.

Obiekt dostępny w obrębie części działek

Oprac. Joanna Dzik, OT NID w Rzeszowie, 08.01.2026 r.

Bibliografia    

• Karta Ewidencji Stanowiska Archeologicznego: Nisko, st. 1, oprac. B. Bargieł 1985 r., Archiwum NID.
• Gruszczyńska A., Badania na osadzie w Nisku, „Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego za rok 1965”, T. 5 (1965), s. 72-73.
• Gruszczyńska A., Wyniki badań na osadzie wczesnośredniowiecznej w Nisku, „Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego za rok 1966”, T. 6 (1968), s. 166-171.
• Gruszczyńska A., Wczesnośredniowieczna osada w Nisku na tle środowiska geograficznego, „Rocznik Przemyski”, T. XI, R. 1967, s. 7-48.
• Kunysz A., Wczesnośredniowieczna osada w mieście powiatowym Nisko, „Wiadomości Archeologiczne”, T. XXVI, z. 3-4, 1959-1960, s. 343-344.
• Kunysz A., Sprawozdanie z prac wykopaliskowych na osadzie wczesnośredniowiecznej w Nisku w roku 1961, „Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego za rok 1961”. T. 1 (1961), s. 42-43.
• Kunysz A., Z problematyki osadnictwa obszarów ziem Polski południowo-wschodniej od VI-X wieku, „Rocznik Przemyski”, T. XIII, R. 1970, s. 5-30.
• Kunysz A., Wczesnośredniowieczne osadnictwo w widłach Wisły i Sanu, [w:] Puszcza Sandomierska wczoraj i dziś. Zbiór rozpraw i artykułów pod redakcją Józefa Półćwiartka, Rzeszów 1980 r., s. 57-106.
• Kwolek A., Sprawozdanie z prac wykopaliskowych na osadzie wczesnośredniowiecznej w Nisku w roku 1962, „Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego za rok 1962”, T. 2 (1962), s. 29-30.
• Kwolek A., Badania wykopaliskowe na osadzie wczesnośredniowiecznej w Nisku, „Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego za rok 1963”, T. 3 (1963), s. 41-43.