Grodzisko, st. 1, Ortel Książęcy Pierwszy
Narodowy Instytut Dziedzictwa en
photo

Grodzisko należy do nielicznych zachowanych tego typu obiektów na terenie Lubelszczyzny. Stanowi cenne źródło do poznania budownictwa grodowego z okresu wczesnego średniowiecza.

Usytuowanie i opis

Grodzisko w Ortelu Książęcym, w starszej literaturze znane jako grodzisko w Dokudowie, jest położone ok. 1,5 km na północny-wschód od zwartej zabudowy wsi Dokudów i około 500 m na wschód od drogi z Dokudowa do Ortelu Książęcego, na podmokłych łąkach, w rozległej dolinie pomiędzy rzekami Żarnicą i Zielawą. Jego lokalna nazwa to „Manastyr“.

Grodzisko tworzy w terenie formę stożkowatego nasypu ziemnego, o płaskiej powierzchni, wznoszącego się ok. 5 m ponad powierzchnię ziemi. Średnica owalnego w rzucie obiektu wynosi 30 m. W części północnej gródka znajduje się rozległe obniżenie o głębokości 1,5-2,5 m. W pozostałej części nasypu występują liczne wkopy rabunkowe?, zaś u jego zachodniej podstawy, ślady po wybieraniu piasku. W zachodniej części nasypu stoi metalowy krzyż, obok niego ułożony kamień z napisem: „Twój Sługa Panie“. Obecnie teren grodziska jest nieużytkiem, który intensywnie porastają drzewa i krzewy. Na północny wschód od gródka rozciąga się rozległa osada (stanowisko nr 15) o powierzchni 6-7 ha, która może być pozostałością tzw. przygródka.

Dokudów, jako Lewkowo, został założony przez Lwa Bohowitynowicza (Bohowityna?) na prawie magdeburskim w 1504 roku. Znany jest przywilej lokacyjny króla Aleksandra z roku 1504 nadający prawo wolnego jarmarku i prawo budowy zamku na miejscu starego grodziska w widłach Zielawy i Żarnicy. W dokumentach z 1529 roku jest już wymienione miasteczko Dokudów. W XVI w. było ono własnością Bohowitynów i wchodziło w skład dóbr Ortel (Wortel), w 1580 wzmiankowano w nim fundację monasteru. O „horodyszczach“ w rejonie Dokudowa wspominały Akta Grodzkie Brzeskie.

W XX wieku , w okresie powojennym, gródek został częściwo zniszczony w dolnych partiach od strony zachodniej na skutek rabunkowej eksploatacji piasku.

Historia

W oparciu o wyniki badań archeologicznych można przyjąć, że gród funkcjonował w okresie wczesnego średniowiecza, od XI do XII wieku.

Stan i wyniki badań

Badania archeologiczne na stanowisku przeprowadził w 1960 roku Zygmunt Ślusarski z Muzeum Okręgowego w Lublinie.

Badania powierzchniowe w ramach Archeologicznego Zdjęcia Polski wykonał w 1985 roku Sławomir Żółkowski.

Archeologiczne badania wykopaliskowe o o bardzo niewielkim zakresie wykazały jedynie na podstawie znalezisk fragmentów naczyń glinianych, że gródek można wstępnie datować na XI-XII wiek.

W trakcie badań powierzchniowych przeprowadzonych w ramach Archeologicznego Zdjęcia Polskli, zebrano z powierzchni (kretowin) 7 fragmentów naczyń glinianych datowanych na XII wiek. Istnieje przypuszczenie, że teren byłego gródka w 1580 roku stał się miejscem lokalizacji monasteru fundacji Bohowitynów. Nie potwierdziły tego dotychczasowe badania wykopaliskowe, ale pośrednio świadczą o tym opowieści zachowane w pamięci miejscowej ludności, zwłaszcza legenda"Monastyrska Góra". Rozległa osada, rozciągająca się od strony północno-wschodniej gródka jest datowana na podstawie znalezisk powierzchniowych na XI-XIII wiek.

Dostęp do zabytku bez ograniczeń.

oprac. Ewa Prusicka, OT NID Lublin, 04-04-2016 r.

Bibliografia

  • Nosek S., Materiały do badań nad historią starożytną i wczesnośredniowieczną międzyrzecza Wisły i Bugu, „Annales UMCS, vol. VI, sec. F, 1951(1957), s. 349, 429
  • Gurba J., Dokudów, pow. Biała Podlaska (Nowe odkrycia archeologiczne), „Z Otchłani Wieków”, R. XXI, 1952, s. 3, s. 112.
  • Kołek S., Dokudów. (Odkrycia i wykopaliska), „Archeologia”, T.V, 1952-1953 (1955), s. 317.
  • Żaki A., Archeologia Małopolski wczesnośredniowiecznej, Wrocław-Warszawa 1974, s. 566
  • Gurba J., Grodziska Lubelszczyzny, Lublin 1976, s. 16
  • Miśkiewicz M., Mazowsze wschodnie we wczesnym średniowieczu, Warszawa 1981, s. 172
  • Faszcza J., Zabytki archeologiczne województwa bialskopodlaskiego. Praca magisterska napisana pod kier. Doc. Dr J. Gurby w katedrze Archeologii UMCS, Lublin 1984, s. 20
  • Żółkowski S., Materiały do badań nad osadnictwem pradziejowym i wczesnośredniowiecznym na obszarze dzisiejszego województwa bialskopodlaskiego. Biała Podlaska 1988, s. 38-39
  • Bienia M., Grodziska wczesnośredniowieczne istniejące i domniemane na terenie dzisiejszego województwa bialskopodlaskiego, Biała Podlaska 1998, s. 10-12
  • Wetoszka B., W średniowieczu i nowożytności [w:] Północna Lubelszczyzna. Od pradziejów po okres nowożytny, praca zbiorowa pod red. E. Banasiewicz-Szykuły, Lublin 2003, s. 102.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: grodzisko
  • Chronologia: XI - XII w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Ortel Książęcy Pierwszy
  • Lokalizacja: woj. lubelskie, pow. bialski, gmina Biała Podlaska
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy