Historia

Obecny pałac w Olszanicy wybudowany został około 1905 roku z inicjatywy Jasińskich (Juścińskich ?) lub Jordanów o obrębie istniejącego założenia dworskiego, funkcjonującego wcześniej od XVII wieku jako fortalicjum, następnie forteca typu bastionowego. Na mapie z 3. ćwierci XVIII wieku widoczny jest zespół zabudowań usytuowany na wyspie otoczonej fosą, na mapie sporządzonej po około 100 latach na wyspie tej naniesiono już tylko jeden budynek. Na pólnocy, wschodzie i zachodzie od niej widoczny jest park oraz zabudowa mieszkalna i gospodarcza. W założenie wciągnięto wybudowaną wcześniej oficynę z przełomu XIX i XX wieku oraz krajobrazowe założenie ogrodowe. W 1905 roku wybudowano także most prowadzący przez fosę do pałacu. W międzywojniu pałac w Olszanicy użytkowany był jako letnisko a zimą jako pensjonat dla narciarzy. Do czasów współczesnych dotrwał pałac, remontowany w latach 70. XX wieku z przekształconym wnętrzem oraz oficyna położona w sąsiedztwie pałacu na wyspie otoczonej fosą. Do założenia wodnego z trzech stron przylega park krajobrazowy. W założeniu pałacowym funkcjonuje Ośrodek Doskonalenia Kadr Służby Więziennej z hotelem.

Opis

Zespół położony jest w środkowej części wsi, na terenie płaskim w dolinie rzeczki Olszanicy, po północnej stronie drogi Sanok-Ustrzyki Dolne, zwanej pętlą bieszczadzką. Pałac znajduje się w południowej części założenia na półwyspie otoczonym przez pełnowodne fosy. Wybudowany został na planie nieregularnym z korytarzem pośrodku z licznymi ryzalitami i tarasami. Jego podpiwniczona bryła o eklektycznej stylistyce skomponowana jest z piętrowego korpusu przekrytego trzyspadowym dachem z naczółkiem od południa i zadaszeniem mansardowym na ryzalicie od zachodu, obudowanego parterową częścią od pólnocy i wschodu z dachami pulpitowymi. Dominantę wysokościową stanowi wieża ulokowana w południowym narożniku, zwieńczona ostrosłupowym dachem ze sterczynami w formie wieżyczek. Pałac wymurowano z cegły pełnej, dach pokryto blachą miedzianą. Wszystkie elewacje rozplanowano jako asymetryczne z otworami na wielu poziomach, elewację frontową jako dziewięcioosiową z wejściem głównym w ryzalicie. Na elewacjach zastosowano dekorację architektoniczną w postaci: rystykowanych boni w narożach, profilowanych gzymsów międzykondygnacyjnych i podokapowych, obramień okiennych, nadokienników, kutych balustrad balkonów, kamiennych, tralkowych balustrad tarasów i tarczy herbowej.

Oficyna znajdująca się w bezpośrednim sąsiedztwie pałacu, w odległości około 25 metrów na północ, wybudowana została na rzucie prostokąta z prostokątną dobudówka od południa. Jego podpiwniczona, prosta bryła składa się z prostopadłościennego korpusu przekrytego dachem dwuspadowym i prostopadłościennej przybudówki z dwuspadowym zadaszeniem. Dłuższe elewacje, czteroosiowe i krótsze: jedno- i trzyosiowa wyposażone są w skromna dekoracje w postaci: oblicowanego kamiennymi płytami cokołu, nadokienników, podokienników, okulusów w szczytach frontowych i uskokowej dekoracji szczytu.

Most zlokalizowano od strony zachodniej, od głównego wjazdu na teren założenia. Murowane z cegły przyczółki połączono pełnym łukiem, a jednię obrzeżono balustradą złożoną z sekwencji murowanych oraz przęseł z metalowych prętów. Pozostałości fortyfikacji ziemnych zachowały się w postaci fosy pełnowodnej wydzielającej wyspę z pałacem, wałów ziemnych, systemu stawów i grobli oraz widocznych w linii brzegowej fosy i kopcu widokowym narysu bastionów. Park o charakterze krajobrazowym, założony w XIX wieku na terenie wcześniejszego założenia obronnego. Czytelne są w nim ślady wałów, grobli i fos. W parku dominują drzewa rodzime, zbiorowiska o charakterze naturalnym. Centralnym elementem układu parku jest pałac na półwyspie, otoczonym przez pełnowodne, rozległe fosy, ciekawym elementem jest kopiec widokowy kryjący w sobie pozostałości bastionu.

Obiekt dostępny dla zwiedzających. W zespole działa kompleks konferencyjno-hotelowy.

Oprac. Barbara Potera, OT NID w Rzeszowie, 17-06-2015 r.