Historia 

Na przestrzeni lat w Modliborzycach istniały dwie synagogi: drewniana, zbudowana zapewne w XVII wieku (nieistniejąca) a następnie murowana, zachowana do dziś, wzniesiona około 1760 roku. W jej pobliżu funkcjonowały pierwotnie inne obiekty związane z kulturą żydowską - przyszkółek oraz łaźnia, współtworząc zabudowę dawnej dzielnicy żydowskiej. Synagoga jest budowlą o cechach barokowych, z charakterystycznymi wyobleniami narożników, przesłoniętych wtórnie (XIX wiek) od frontu portykiem kolumnowym, co wyróżniało ją wśród innych obiektów na terenie miejscowości. We wnętrzu, nad salą modlitw występował drewniany strop, przesłonięty sufitem z fasetami, który podpierały pierwotnie 4 drewniane słupy, pomiędzy którymi znajdowała się wolnostojąca, drewniana bima. Sala reprezentowała typ układu dziewięciopolowego. We wschodniej ścianie głównej sali znajdowała się szafa ołtarzowa aron-ha-kodesz. Dekorację ścienną stanowiły inskrypcje w języku hebrajskim, występujące m.in. pod oknami po stronie wschodniej oraz we wnęce pod oknem środkowym babińca (na ścianie zachodniej).

Funkcje religijne synagoga pełniła do 1942 roku, gdy wysiedlono Żydów z miejscowości. W czasie okupacji urządzono magazyn (początkowo niemiecki, a następnie rosyjski magazyn zbożowy). Po 1945 roku obiekt został zdewastowany. Pozbawiony stropu i dachu popadał w ruinę. W latach 1957-1965 rozpoczęto generalny remont, rozbudowując budynek i adaptując jednocześnie do nowych celów. Zrekonstruowano wygląd elewacji oraz dach (pokryto gontem), odtworzono historyczną formę stolarki okiennej. Od strony wschodniej dobudowano przybudówkę na potrzeby powstającego domu kultury, mieszczącą: scenę, garderobę i klatkę schodową. Nastąpiła częściowa zmiana układu przestrzennego wnętrz (zatarto wówczas ślady pierwotnego przeznaczenia budynku). Salę modlitw przekształcono na salę widowiskową, wyburzono część ściany wschodniej, wraz z architektoniczną obudową aron-ha-kodesz oraz inskrypcjami ściennymi. W 1996 roku przeprowadzono konserwację dachu. W 2002 roku Gmina Modliborzyce odkupiła budynek od gminy żydowskiej i w latach 2009-2010 przeprowadzono kolejny remont. Obecnie budynek pełni funkcję Gminnego Ośrodka Kultury.

Opis 

Dawna synagoga usytuowana jest we wschodniej części miasta w pobliżu rynku, u zbiegu ul. Kowalskiej i Zamkowej. Frontem zwrócona jest na południowy-zachód. Budynek orientowany, wzniesiony z kamienia wapiennego i cegły, otynkowany, dwukondygnacyjny, na planie prostokąta o zaokrąglonych narożach, z dachem półszczytowym, krytym gontem. Sala główna (d. modlitw) założona na planie kwadratu, poprzedzona przedsionkiem na parterze i dawną emporę dla kobiet (babiniec) na piętrze. Od wschodu do synagogi przylega współczesna, nieco niższa, dwukondygnacyjna przybudówka, nakryta dachem trójpołaciowym, mieszcząca scenę i pomieszczenia zaplecza. 

Fasada trójosiowa z węższym przęsłem środkowym mieszczącym główne wejście, dwukondygnacjowa. Na wysokości piętra wzdłuż całej fasady loggia o czterech kolumnach toskańskich, podtrzymujących belkowanie i zakrywająca schody, prowadzące do d. babińca, ukryte za pełną ścianą parteru. Główne wejście do budynku w poziomie parteru oraz wejście do babińca umieszczone centralnie; po bokach okna zamknięte półkoliście w płaskich obramieniach. Elewacja wschodnia dwuosiowa. Elewacje boczne czteroosiowe (pierwotnie trójosiowe), rozczłonkowane pilastrami, z półkoliście zamkniętymi otworami okiennymi w płaskich obramieniach - w części historycznej, a w przybudówce bez. W przybudówce scena z oknami zamkniętymi odcinkowo. W elewacji północnej, w skrajnej osi prawej, zachowane pozostałości dawnego portalu z obramieniem w formie opaski zwieńczonej uproszczonym gzymsem. Wnętrza współczesne, brak zachowanych elementów dawnego wystroju i wyposażenia.

Dostępność obiektu dla zwiedzających w godzinach pracy Gminnego Ośrodka Kultury.

Oprac. Anna Sikora-Terlecka, OT NID w Lublinie, 04-11-2025 r.