Wiatrak koźlak, Mierzyn
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Jedyny, zachowany na Pomorzu Zachodnim wiatrak typu „koźlak”, o XIX-wiecznej metryce. Obiekt stanowi unikatowy przykład wiejskiego (ludowego) budownictwa przemysłowego, a także oryginalny akcent w krajobrazie kulturowym.

Historia

Wiatrak wzniesiony został ok. 1830 r. i należał do rodziny Küster, która posiadała 12 morgowe gospodarstwo rolne. W 1901 r. ówczesny właściciel młyna Otto Küster był członkiem zarządu cechu młynarzy. Wiatrak był kilkakrotnie modernizowany: kon. XIX w. - skrzydła żaluzjowe, lata 30. XX w. - skrzydła płachtowe, silniki elektryczne. Po 1945 r. zagrodę młynarza przejął Józef Władyka, repatriant z woj. stanisławowskiego. Wiatrak (młyn) działał do 1950 r., a po zamknięciu produkcji maszyny przeniesiono do innego obiektu. W następnych latach budynek pełnił funkcje magazynowe, nieremontowany popadał w ruinę. Obecnie obiekt stanowi własność prywatną, jest po częściowym remoncie i pełni funkcję ekspozycyjną.

Opis

Wiatrak zlokalizowany jest we wschodniej części wsi Mierzyn, po południowej stronie ul. Wieleckiej (k. nr 51), w rozwidleniu dróg: Wielecka - Spiska. Wiatrak posadowiony pośrodku działki, otoczony drzewami liściastymi i krzewami.

Obiekt o typowym planie i bryle, założony na rzucie kwadratu o boku ok. 7 m, wieżowy (prostopadłościenny), trzykondygnacyjny, z dachem dwuspadowym krytym gontem. Konstrukcja nośna oparta jest na tzw. koźle (stąd nazwa wiatraka), składającym się ze skrzyżowanych podwalin (przyciesi) oraz pionowego słupa (sztembra) obudowanego ramą (siodłem), umożliwiającym obrót budynku wokół osi pionowej za pomocą dyszla. Na siodle ułożone są belki izbicowe, a na nich belki konstrukcyjne ściany mącznej i wietrznej wiatraka. Szkieletowa konstrukcja ścian oparta jest słupach, spiętych ryglami i zastrzałami; od zewnątrz odeskowane, a ściana mączna obita gontem. Kondygnacje dzielone stropami drewnianymi, belkowymi nagimi. Dach o konstrukcji krokwiowo-jętkowej.

Na trzeciej kondygnacji znajduje się mechanizm napędowy, tj. drewniane koło paleczne, osadzone poprzecznie na wale skrzydłowym, obracanym wirowaniem czterech skrzydeł (o zapierzeniu płachtowym).

Brak urządzeń młyńskich - przemiałowych.

Obiekt dostępny (widoczny) z zewnątrz, z ul. Wieleckiej i Spiskiej.

Wejście na teren działki i do wnętrza po uzgodnieniu z właścicielem.

Oprac. Waldemar Witek, OT NID Szczecin, 11.12.2014 r.

Bibliografia

  • Nowakowski C., Wiatraki Pomorza Zachodniego, w: Źródła energii - znaki w krajobrazie turystycznym. Międzynarodowe seminarium Dziedzictwo Techniki dla Przyszłości, red. E. Kulesza-Szerniewicz, B. Makowska, Szczecin 2006, s. 58-68.
  • Witek W., Młyny wodne i wiatraki w krajobrazie kulturowym Pomorza Zachodniego - („Płyń wodo, wiej wietrze”), T. IV, red. B. Andziak, Siemczyno 2014, s. 55-70.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: wiatrak
  • Chronologia: ok. 1830 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Wielecka 51, Mierzyn
  • Lokalizacja: woj. zachodniopomorskie, pow. policki, gmina Dobra (Szczecińska)
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy