Żydzi płacili 1 floren i 22 grosze czynsz od każdego domu oraz podatek od dzierżawionych łąk w formie daniny z owsa. W 1577 roku zapłacili 10 złp pogłównego. Liczba Żydów w Pile rosła stopniowo, w 1569 roku posiadali już pięć domów. Gwałtowny rozwój osadnictwa rozpoczął się od przełomu XVI i XVII wieku, a w połowie XVII wieku populacja liczyła około 500 osób, z czego podatek pogłówny płaciło 177 Żydów.

W 1626 r. w domu Żyda Juchyma w Pile zaprószono ogień, co spowodowało pożar niszczący całe miasto. Odbudowę miasta nadzorowała królowa Konstancja, wyznaczając nowy teren dla Żydów, nazwany później Żydowskim Targiem. W 1655 r. Szwedzi zrabowali dzielnicę żydowską, zabijając ponad 30 osób, ale społeczność żydowska szybko się odbudowała i zajmowała handlem. W XVIII w. Żydzi prowadzili większość handlu w Pile. W XIX w. rosły szeregi zwolenników reformy judaizmu, powstały też pierwsze organizacje samopomocowe. Po dojściu do władzy nazistów, Żydzi byli prześladowani, a "Noc Kryształowa" w 1938 r. doprowadziła do zdemolowania żydowskich sklepów i synagogi oraz aresztowań. W 1940 r. Żydzi zostali deportowani do Lublina, a w 1944 r. w Pile nie było już żadnego Żyda, wszyscy zostali straceni w obozach zagłady.

Opis

Cmentarz żydowski w Pile, zlokalizowany przy pl. Domańskiego (przed wojną Karlstraße 13), został prawdopodobnie założony w 1627 roku, niedaleko ówczesnej dzielnicy żydowskiej. Na początku XX wieku zajmował obszar około 0,8 ha.

W 1896 roku na cmentarzu wybudowano kaplicę pogrzebową, którą powiększono w 1924 roku. W okresie międzywojennym istniała tam jeszcze znaczna liczba staropolskich nagrobków, z których w latach dwudziestych XX wieku utworzono piramidę. W drugiej połowie lat dwudziestych postawiono również pomnik Żydów poległych na frontach I wojny światowej, zaprojektowany przez prof. Liebermanna z Berlina. Pomnik, składający się z trzech obelisków, wykonano w pilskim zakładzie kamieniarskim Wilhelma Peglowa. Na pomniku widniał napis „Für die Mütter der Zehntausend” (niem. Matkom dziesięciu tysięcy) oraz nazwiska poległych.

Podczas II wojny światowej cmentarz został zniszczony przez Niemców. Po 1945 roku na jego terenie wzniesiono budynki przedszkola i ośrodka szkoleniowego dla milicjantów, obecnej Szkoły Policji w Pile.

W 2013 roku, podczas rozbudowy bazy dydaktycznej Szkoły Policji, natrafiono na kości. Po konsultacjach ze środowiskami żydowskimi, uczelnia uzyskała zgodę na kontynuację rozbudowy. Jednocześnie podjęto decyzję o ufundowaniu przez Policję i władze miasta pomnika, zaprojektowanego przez Janusza Marciniaka z Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu w formie gwiazdy Dawida. Ascetyczny monument zawiera przesłanie „Jak pamiętamy, tak będziemy pamiętani” umieszczone na granitowej płycie. Ceremonia odsłonięcia pomnika miała miejsce 2 czerwca 2015 roku.

Właściciel praw autorskich do opisu: Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.