Cmentarzysko kurhanowe, Łubna-Jakusy
Narodowy Instytut Dziedzictwa en
photo

Cmentarzysko należy do nielicznych w regionie cmentarzysk kurhanowych z wczesnej epoki brązu, a przeprowadzone na nim badania w znaczącym stopniu przyczyniły się do poznania wiązanych z trzcinieckim kręgiem kulturowym miejsc pochówków w grobach szkieletowych z nasypami.

Usytuowanie i opis

Cmentarzysko kurhanowe w Łubnej-Jakusach zlokalizowane jest wśród należących do niej pól i oddalone o ok. 1,2 km na południowy zachód od jej centrum Podobna odległość dzieli stanowisko od leżącej na południowy zachód wsi Jasionna, a w odległości ok. 100-400 m na południe i południowy wschód od niego położone są skrajne zabudowania osady Klekoty, będącej częścią wsi Sudoły.

Stanowisko położone jest w pobliżu południowej krawędzi niewysokiego, płaskiego wzniesienia opadającego ku podmokłej dolinie rzeki zwanej tu Cienią, a w swym środkowym i dolnym biegu Trojanówką, będącej prawobrzeżnym dopływem Prosny. Jej źródła oddalone są od cmentarzyska o ok. 400 m. Cmentarzysko tworzą 23 kurhany podzielone na dwie grupy, oddalone od siebie o ok. 150 m: tj. grupę północno-zachodnią i południowo-wschodnią liczące odpowiednio 14 i 9 (w tym dwie częściowo uszkodzone) porośniętych drzewami i rozmieszczonych w układzie liniowo-grupowym mogił. Pierwsza z nich zajmuje powierzchnię ok. 0,65 ha, druga zaś - ok. 0,45 ha. Miedzy nimi poprowadzona została droga gruntowa biegnąca od wsi Jasionna ku położonej na zachód od niej utwardzonej asfaltem drogi łączącej Łubną-Jakusy i Sudoły. Znajdujące się tu kopce to obecnie nasypy kolistych zarysach z przeciętną wysokością po ok. 1-2 m i średnicą dochodzącą u podstawy do ok. 10 m.

Historia

Stanowisko badane w trakcie wykopaliskowych prac archeologicznych zrealizowanych w dwóch kampaniach badawczych. Pierwszą, która objęła 2 kurhany, przeprowadził w 1923 lub 1924 r. Zygmunt Zakrzewski, w publikacji wyników podając błędnie, iż znajdują się one na gruntach wsi Jasionna-Klekot. Z kolei w 1946 r., podczas drugich wykopalisk ekipa pracowników Muzeum Archeologicznego w Łodzi (ob. Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi) kierowana przez Konrada Jażdżewskiego zbadała pozostałe 25 nasypów grobowych. Po zakończeniu prac mogiły odtwarzano w postaci uznanej przez badaczy za „pierwotną”. W listopadzie 2007 r. weryfikacyjne badania powierzchniowe tych nasypów przeprowadził Marek Urbański.

Cmentarzysko kurhanowe ludności trzcinieckiego kręgu kulturowego, datowane na lata 1500-1300 p.n.e. W jeden z kurhanów wkopano łączony z latami 1300-1300 p.n.e. grób kultury łużyckiej.

Stan i wyniki badań

Cmentarzysko przebadane w całości, a czasie badań rozpoznano łącznie 27 mogił. Stan zachowania ich nasypów nie był najlepszy, a ich wysokość w większości wypadków nie przekraczała 0,4 m. Wszystkie przykrywały pochówki szkieletowe. Mogiły usypano z materiału piasku i żwiru wydobytego z otaczających je rowów. Zmarłych chowano na środku kurhanów, na dawnej powierzchni terenu lub w zagłębionych w nią jamach, przykrywano warstwą śmietniskową zawierającą ślady działania ognia, a niekiedy otaczano nieregularną obstawą z nielicznych, dużych kamieni polnych. W kilku wypadkach stwierdzono, iż szkielety ułożono na boku w pozycji skurczonej. Parokrotnie zauważono też, iż w jednej jamie pochowano dwie osoby, a głowa jednego nieboszczyka spoczywała na kolanach drugiego i odwrotnie. Zdarzały się też kurhany kryjące dwa osobne pochówki, a w jednym dokonano pochówku wtórnego. Z grobów i nasypów wydobyto liczne ich ułamki glinianych naczyń, jak również przedmioty wykonane z granitu (toporek), krzemienia (grot oszczepu, grociki strzał, skrobacze, rylec), brązu (sztylet, szpile do spinania szat, bransolety, obejma włosów, tarczki będące ozdobami głowy) i złota (trzy druciane pierścienie). Zabytki te pozwoliły połączyć cmentarzysko z ludnością trzcinieckiego kręgu kulturowego i datować na lata 1500-1300 p.n.e., przy czym w wydobytym z nich materiale zabytkowym widoczne są wpływy jednej z późnych grup rozwojowych kultury ceramiki sznurowej oraz nawiązania do kultur iwieńskiej i przedłużyckiej.

Zabytek dostępny bez ograniczeń.

Oprac. Janusz Pietrzak, 20.12.2014 r.

Bibliografia

  • [brak autora], Na terenie wielkiej osady wydmowej, w Krzywosądzu, w pow. nieszawskim, zebrano..., „Otchłani Wieków”, 1946, R. 5, z. 7-10, s. 79-72.
  • Gardawski A., Niektóre zagadnienia kultury trzcinieckiej w świetle wykopalisk w miejscowości Łubna, pow. Sieradz, „Wiadomości Archeologiczne”, t. 18, 1951-1952, s. 1-84.
  • Gardawski A., Plemiona kultury trzcinieckiej w Polsce, „Materiały Starożytne”, 1959, t. 5, s. 7-189.
  • Jażdżewski K., O zagadnieniu początków kultury łużyckiej, „Slavia Antiqua”, 1948, t. 1, s. 94-145.
  • Karta ewidencyjna stanowiska archeologicznego, Łubna Jakusy, gm. Błaszki, pow. Sieradz, woj. łódzkie, nr obszaru 70-42, nr stanowiska w miejscowości 1, nr stanowiska na obszarze 11, oprac. Urbański M., 2007, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Łodzi, Delegatura w Sieradzu oraz Archiwum Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Warszawie.
  • Kłosińska E., Starszy okres epoki brązu w dorzeczu Warty, Wrocław 1997.
  • Piotrowska P., Obrzędowość funeralna ludności kultury trzcinieckiej na ziemiach polskich, [w:] Czopek S., Hic mortui vivunt. Z badań nad archeologią funeralną, Rzeszów 2012 (Collectio Archaeologica Resoviensis, t. 20), s. 85-148.
  • Zakrzewski Z., Kurhany z II okresu epoki bronzowej we wsi Jasionna-Klekot, w pow. sieradzkim, województwie łodzikiem, „Przegląd Archeologiczny”, 1922-1924, t. 2, nr 3, s. 275-282.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kurhan
  • Chronologia: 1500–1300 p.n.e.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Łubna-Jakusy
  • Lokalizacja: woj. łódzkie, pow. sieradzki, gmina Błaszki - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

uzupełnij dane tego obiektu

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy