Autorem projektu gmachu był wybitny architekt – prof. Marian Lalewicz, m.in. dziekan Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej, a następnie prorektor tejże uczelni. Autor projektów wielu prestiżowych realizacji na terenie Polski, w tym w Warszawie oraz Lublinie, gdzie zaadaptował w latach 1921-1930 austriacko-rosyjskie koszary na gmach Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego oraz zabytkową kaplicę p.w. św. Krzyża na kościół akademicki. Przedmiotowy budynek banku jego autorstwa stanowi cenny przykład monumentalnej budowli użyteczności publicznej. Posiada walory architektoniczne i konstrukcyjne dokumentujące podstawowe zasady modernizmu. Szkielet budynku wykonany jest z ram żelbetowych wypełnionych murem ceglanym; stropy żelbetowe. Architektura o zminimalizowanej dekoracji podkreśla funkcje form budowli.

Historia 

Teren Państwowego Banku Rolnego pierwotnie należał do ss. brygidek i znajdował się w obrębie tzw. „Cegieliska”, które w 1816 roku przeszło na własność Skarbu Królestwa Polskiego. W toku dalszych dziejów należał do rodziny Farnezów, a następnie Zarębów. W 1911 roku z rozległej nieruchomości wyłączono teren pod budowę ul. Chopina oraz plac przy ul. Chopina 6 o powierzchni 4500 łokci, który nabyli Żelisławscy. W 1930 roku przeszedł na własność Państwowego Banku Rolnego. W latach 1932-34 powstał projekt banku, autorstwa uznanego architekta prof. Mariana Lalewicza. Gmach wzniesiony w latach 1934-1935 otrzymał modernistyczny kostium stylowy. Po II wojnie światowej, od 1951 roku zajmowany jest przez Narodowy Bank Polski. W latach 1992-1994 przeprowadzono pierwszy generalny remont gmachu z troską o zachowanie pierwotnej substancji (z zachowaniem starych posadzek, parkietów, mebli, kinkietów). W 1995 roku w konkursie na najlepszego użytkownika obiektu zabytkowego, gospodarze otrzymali od Ministra Kultury i Sztuki nagrodę I stopnia za prawidłowo przeprowadzoną rewaloryzację budynku. Obecnie siedziba NBP w Lublinie jest także użytkowana przez Urząd Komisji Nadzoru Finansowego oraz Szkołę Główną Mikołaja Kopernika, Kolegium Nauk Prawnych w Lublinie.

Opis 

Obiekt jest wolnostojący, fasadą zwrócony ku ul. Fryderyka Chopina, zawarty pomiędzy ulicami Mieczysława Karłowicza od strony pn. i ul. Sądową od pd. Prostokątna działka otoczona jest metalowym kutym ogrodzeniem na podmurowaniu. Budynek posiada zwartą bryłę. Założony na planie wydłużonego prostokąta z wydatnym osiowym ryzalitem w fasadzie. Jest dwukondygnacyjny z wysokim użytkowym przyziemiem, przykryty stropodachem. Elewacje pokryte tynkiem strukturalnym, zakomponowane symetrycznie – dłuższe trzynastoosiowe, boczne – trójosiowe. Naroża budynku boniowane. Elewacje wertykalnie rytmicznie artykułowane wydatnymi filarami. Okna prostokątne, wielokwaterowe. W partii trójosiowego i trójkondygnacyjnego ryzalitu, na parterze trzy prostokątne otwory wejściowe, na ich osiach powyżej okna dwuskrzydłowe, a w partii trzeciej kondygnacji - trzy portefenetry zabezpieczone dekoracyjnym balustradkami. Układ wnętrza parteru budynku symetryczny, trójtraktowy, wieloosiowy; na poziomie górnej kondygnacji – dwutraktowy z podziałem nawiązującym do parteru. Komunikacja międzykondygnacyjna symetrycznie zakomponowanymi schodami jednobiegowymi oraz lustrzanymi. 

Zabytek dostępny z zewnątrz. Wnętrze dostępne częściowo (za pozwoleniem) od poniedziałku do piątku w godzinach 8.00-14.00 (w godzinach pracy Oddziału NBP). Obiekt nie posiada rozwiązań architektonicznych umożliwiających dostęp osobom niepełnosprawnym.

Oprac. Anna Sikora - Terlecka, OT NID w Lublinie, 04.06.2025 r.